Qımıldaşmaq felinin əsas mənası hərəkətin çox zəif, az, nəzərə çarpmayan, sanki yerində tərpənmə kimi ifadə olunmasıdır. Hər bir varlıq öz yerində, minimal hərəkətlərlə tərpənir, hərəkət edir. Bu hərəkət o qədər azdır ki, sanki varlıqlar sadəcə “qımıldayırlar”. Bu mənada, qımıldaşmaq sözü “tərpənmək”, “tərpəşmək” və ya “yerində oynamaq” kimi sözlərlə sinonimdir. Məsələn, isti günəşdə otların qımıldaşması, yuxuda olan bir insanın barmaqlarının qımıldaşması bu mənanı göz qabağında canlandırır.
Ancaq qımıldaşmaq sözünün mənası bununla məhdudlaşmır. Onun daha geniş, daha dərin bir mənası da vardır. Məcazi mənada, qımıldaşmaq sözü yavaş, lakin davamlı bir inkişafı, dəyişikliyi, hərəkəti bildirir. Bu dəyişiklik açıq-aşkar olmaya bilər, lakin davamlı olaraq baş verir və nəhayət, əhəmiyyətli nəticələrə gətirib çıxarır. Sözün məcazi mənası tədricən artan bir hərəkət və ya dəyişməni ifadə edir, sanki əvvəlki hərəkətsiz vəziyyətdən yavaş-yavaş uzaqlaşma kimi.
Misal üçün, verdiyiniz sitatda “Günü-gündən millətlər qımıldaşırdı və özləri üçün hökumətdən növ...” ifadəsində millətlərin azadlıq və müstəqillik uğrunda apardıqları mübarizənin tədricən güclənməsi, hərəkətə keçməsi, daha fəal və müqavimət göstərən hala gəlməsi təsvir olunur. Bu proses dərhal baş verməyib, günü-gündən artaraq davam edib. Beləliklə, qımıldaşmaq sözü burada susqunluqdan fəallığa doğru gedən tədricən inkişaf prosesini və bu prosesdəki gizli, lakin dərin və davamlı dəyişiklikləri ifadə edir.
Yekun olaraq, "qımıldaşmaq" sözünün sadə görünüşünə baxmayaraq, dərin və çoxşaxəli bir mənaya malik olduğunu demək olar. O, həm fiziki, həm də məcazi mənalarda istifadə oluna bilər və hər iki halda da hərəkətin zəif, lakin davamlı olduğunu vurğulayır. Bu, dilin zənginliyini və ifadə imkanlarının genişliyini göstərir.