izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Qəribanə (ər. qərib və fars. …anə) zərfi olaraq "qərib kimi; itaətlə, həqiranə" mənalarını ifadə edir. Bu söz, kökünə əsasən, qərib (yəni yad, əcnəbi, tanış olmayan, məskənsiz) sözündən törəmişdir və həm fiziki, həm də metafiziki mənaları ehtiva edir. Fiziki mənada, yurdsuz-yuvasız, məskənsiz, köçkün bir vəziyyəti, kimsəsizliyi ifadə edərsə, metafiziki mənada isə ruhən tək, kimsəsiz, dərdli, həsrətli, köməksiz bir haldan bəhs edir. Sözün "itaətlə, həqiranə" mənası isə, qərib insanın çox vaxt məcbur olduğu, özünü müdafiə etmək gücündən məhrum qaldığı, alçaldılmış vəziyyətini ifadə edir.

Qəribanə sözü, tək başına istifadə olunduqda, həm faciəvi, həm də lirik bir hava yaradır. Bu sözün ifadə etdiyi tək və həsrətli vəziyyət, əsərin üslubuna xas melanxolik bir ton verir. Məsələn, "qəribanə baxışlar" ifadəsi, insanın içinin dərinliyindəki kədəri, yalnızlığı, ümidsizliyi ifadə edə bilər. Yaxud da "qəribanə yaşamaq" ifadəsi, həyatın bütün çətinliklərinə təkbaşına, köməksiz qalaraq dözməyi bildirir.

Sözün ədəbiyyatda istifadəsi, qəhrəmanın həyatının və psixoloji durumunun daha dərin, daha dolğun təsvirinə imkan verir. Misal olaraq, verilən nümunədəki "Mən öyrənmişəm tənha, qəribanə dərd-qüssə çəkməyə" misrası, şairin illər boyu təkbaşına, çətinliklərlə mübarizə aparmaq məcburiyyətində qaldığını, bu vəziyyətə öyrəşdiyini göstərir. "Allah kərimdir, get!" ifadəsi isə qəribənin öz taleyinə boyun əyməsini, ümidini Allahdan ummasını əks etdirir.

Beləliklə, qəribanə sözü sadə bir zərf olmaqdan uzaq, geniş məna çalarlarına malik, həm təsviri, həm də emosional baxımdan zəngin bir söz olaraq qalır. Onun istifadəsi ədəbi əsərlərə dərinlik və duyğusallıq qatır.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz