Qəlpə (qəlpə) - bərk bir cismin qüvvənin təsiri ilə qopub parçalanmış, ayrılmış hissəsi, parçasıdır. Bu parçalanma hər hansı bir mexaniki təsir (zərbə, partlayış, qırılma və s.) nəticəsində baş verə bilər. Qəlpənin ölçüsü və forması müxtəlif ola bilər – çox kiçik toz hissəciklərindən tutmuş, əhəmiyyətli ölçülərə malik iri parçalara qədər. Məsələn, daşın qəlpəsi, betonun qəlpəsi və ya partlayış zamanı yaranan qəlpələr misal göstərilə bilər. Qəlpələr həm təbii proseslərin (məsələn, dağların aşınması), həm də süni təsirlərin (məsələn, partlayış, qırılma) nəticəsində əmələ gələ bilər.
Qəlpə sözünün mənası, kontekstdən asılı olaraq, müəyyən nüanslar əldə edə bilər. Məsələn, "daş qəlpəsi" deyəndə sadəcə daşın bir hissəsinin qırılıb düşdüyünü nəzərdə tuturuq. Lakin "mərmi qəlpəsi" deyəndə, partlayış nəticəsində yaranmış, yüksək sürətlə hərəkət edən və olduqca təhlükəli bir parçanı təsəvvür edirik. Bu, sözün mənasının təkcə fiziki təsvirdən kənara çıxaraq, təhlükə və zərər potensialını da əhatə etdiyini göstərir. "Mina qəlpəsi" ifadəsi də bu mənada istifadə olunur və xüsusilə də faciəli nəticələrə səbəb ola biləcək bir təhlükəni ifadə edir.
Ümumiyyətlə, "qəlpə" sözü bərk cisimlərin parçalanmasının nəticəsində yaranan hissələr üçün geniş mənada istifadə olunur, amma kontekst həmin qəlpənin xüsusiyyətləri və potensial təhlükəsi haqqında daha ətraflı məlumat verir.