Qələçə (ər. qələ və fars. …çə-dən) – kiçik qala, qalaça. Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, ərəb dilindəki "qələ" (قلعة) sözü "qala" mənasını verir və farsca "-çə" şəkilçisi isə kiçikləmə mənası ifadə edir. Beləliklə, "qələçə" sözü hərfən "kiçik qala" mənasını daşıyır.
Tarixi mənbələrə əsasən, qələçələr adətən strateji əhəmiyyətli yerlərdə, sərhəd bölgələrində və ya ərazinin müdafiəsi üçün əlverişli yüksəkliklərdə inşa edilirdi. Onlar həm düşmənin hücumundan müdafiə üçün, həm də əhalinin sığınacaq tapması üçün istifadə olunurdu. Həcmi və quruluşu baxımından böyük qalalardan fərqlənsələr də, qələçələr öz dövrünün mühüm hərbi-müdafiə qurğuları idi.
Sözügedən sitatda ("Bu qələçələri təmir etməkdən qərəz bu idi ki, tayifeyi-Xəzər Dərbəndə qələbə və təsəllüt edə bilməsin") qələçələrin strateji əhəmiyyəti bir daha özünü göstərir. Dərbənd kimi mühüm bir şəhərin müdafiəsi üçün qələçələrin möhkəmləndirilməsi, düşmənin (tayifeyi-Xəzər) hücumunun qarşısını almaq üçün mühüm addım idi. Bu, həmçinin o dövrün hərbi strategiyasının və qala-qəsr tikintisinin xarakterik xüsusiyyətlərindən bəhs edir.
Yekun olaraq, "qələçə" sadəcə bir söz deyil, tarixin, hərbin və memarlığın izlərini özündə əks etdirən, zəngin məna daşıyan bir termindir. O, həm kiçik qala, həm də o dövrün hərbi-siyasi vəziyyəti haqqında qiymətli məlumat verir.