Qeyrətmənd sözü, etimoloji olaraq, ərəb dilindən "qeyrət" və fars dilindən "mənd" (sahib, malik) sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Köhnə Azərbaycan dilində "qeyrətli" sözünün sinonimi kimi işlənmişdir. Lakin, "qeyrətli"dən fərqli olaraq, "qeyrətmənd" daha güclü, daha təsirli və daha çox ifadə gücünə malik bir sözdür. Sadəcə qeyrətli olmaqdan kənara çıxaraq, şərəf, namus və ləyaqət anlayışlarını daha dərin və hərtərəfli əks etdirir.
Bir "qeyrətmənd" şəxs yalnız öz şərəfini və namusunu qorumaqla kifayətlənmir, həm də ədalətə, haqq-ədalətə can atır. O, haqsızlığa, ədalətsizliyə və əxlaqsızlığa qarşı mübarizə aparan, əqidəsindən dönməyən, prinsiplərindən əl çəkməyən bir insandır. Ona görə də "qeyrətmənd" sözü sadəcə bir sifət deyil, həm də bir xarakter təsvirini əks etdirir.
Nümunədə verilən "Qeyrətmənd və sahibi-namus şəxs belə səltənətdən ar edər və belə padşahlardan bizar olar" ifadəsi bu mənanı gözəl şəkildə əks etdirir. Belə bir insan ədalətsiz, haqsız və əxlaqsız bir hökumətin hakimiyyətinə boyun əyməz, onunla əməkdaşlıq etməz və hətta belə bir sistemdən uzaqlaşmağı üstün tutur. Çünki onun qeyrəti və namusu ona bunu diktə edir.
Yekun olaraq, "qeyrətmənd" sözü, qeyrətli olmaqdan daha geniş bir mənaya malikdir. O, şərəf, namus, ləyaqət, ədalət və prinsiplərə sadiqliyi özündə birləşdirən, ədalətsizliyə qarşı mübarizə aparan və öz əqidəsinə sadiq qalan bir insanı təsvir edir. Bu söz, müasir Azərbaycan dilində də öz aktuallığını qoruyub saxlayır və müsbət bir xarakteristikadır.