Qazmaqlanmaq – Azərbaycan dilində geniş yayılmış, əsasən şifahi nitqdə işlənən bir sözdür. "Qazmaq tutmaq", "qazmaq bağlamaq", "dib tutmaq" kimi ifadələrlə sinonimdir. Lüğətlərdə sadəcə qazanın dibinin yapışması kimi izah olunsa da, mənası daha geniş və çoxcəhətlidir.
Qazmaqlanmanın əsas mahiyyəti, qazanın dibinin yandırılması, yəni qızdırılan səthin qida ilə sıx yapışmasıdır. Bu yapışma o dərəcədə güclü olur ki, adi vasitələrlə ayırmaq çətin, bəzən isə qeyri-mümkündür. Sadəcə qazanın dibi deyil, qazanın içindəki qidanın da qazanın dibinə yapışması nəzərdə tutulur. Qazmaqlanma, adətən qida bişirilirkən, xüsusilə də aşağı temperaturda uzun müddət bişirilən yeməklərdə baş verir.
Lakin "qazmaqlanmaq" sözü daha geniş məcazi mənada da işlənə bilər. Məsələn, bir işə "qazmaqlanmaq" sözü, həmin işə tamamilə yapışmaq, özünü tam həsr etmək, ona bütün diqqətini vermək mənasında işlənə bilər. Bu mənada "O, işə o qədər qazmaqlanmışdı ki, heç nəyə fikir vermirdi" kimi cümlələrdə rast gəlmək olar. Beləliklə, sözün mənası yalnız fiziki bir hadisə deyil, həm də insanın bir məşğuliyyətə, bir məqsədə tamamilə bağlılığını ifadə edir.
Qazmaqlanmanın qarşısını almaq üçün qazanın dibinin yağlanması, qidanın qarışdırılması, odun tənzimlənməsi kimi üsullardan istifadə edilər. Həmçinin, müasir qazanların yapışmayan örtüklərinin olması da qazmaqlanmanın qarşısını almağa kömək edir. Ancaq "qazmaqlanmaq" sözü, bu məişət hadisəsinin arxasında bir məcazi, obrazlı təsvir daşıyır və bu onu dilin canlı və rəngarəng hissəsi edir.