Qatranlaşma sözü "qatranlaşmaq" fellərindən törəmiş bir isimdir. Əsas mənası, bir şeyin qatran kimi qatılaşması, yapışqan və qalın bir hala gəlməsidir. Bu, fiziki bir prosesi ifadə edə bilər, məsələn, qatranın soyuması və sərtləşməsi, ya da bir mayenin qatılaşaraq qatranabənzər bir konsistensiya alması.
Ancaq "qatranlaşma" daha geniş, metaforik mənalarda da istifadə edilə bilər. Məsələn, ictimai həyatda müxtəlif sosial təbəqələrin bir-birindən ayrılması, qarışmaması, sosial hərəkətliliyin məhdudluğu da "qatranlaşma" kimi ifadə oluna bilər. Bu halda, insanlar sanki qat-qat ayrılmış, bir-birinə keçidsiz təbəqələr kimi təsvir edilir. Zənginlərlə kasıbların, hakimiyyətlə xalqın arasındakı dərin uçurum, təhsil səviyyəsinin yaratdığı fərqlər, belə bir "qatranlaşmanı" əks etdirə bilər.
Bundan əlavə, "qatranlaşma" termini bədii ədəbiyyatda, xüsusilə də təsviri dilə malik olan əsərlərdə daha obrazlı mənalar daşıya bilər. Məsələn, qaranlıq, sıx, ağır bir atmosferi, boğucu bir vəziyyəti, hətta insanın daxili dünyasında yaşanan mürəkkəb və qarışıq duyğuları ifadə etmək üçün istifadə oluna bilər. Bu halda, "qatranlaşma" daha çox duyğu və təəssüratların qat-qat üst-üstə düşməsini, qarışmasını və ayrılmazlığını bildirir.
Yekun olaraq, "qatranlaşma" sözünün mənası, kontekstdən asılı olaraq, həm fiziki, həm də metaforik bir sıra mənaları əhatə edir. Həm konkret, həm də mücərrəd hadisələri təsvir etmək üçün istifadə olunan bu söz, dilin ifadə imkanlarını zənginləşdirən və oxucuda müəyyən duyğu və təəssüratlar yaradan bir söz birliyidir.