Qartlanmaq sözü Azərbaycan dilində çoxşaxəli bir mənaya malikdir. Əsasən, iki əsas mənası vardır:
Birinci məna: "Qayıdmaq" mənasında işlənir. Bu mənada qartlanmaq, geri qayıtmaq, əvvəlki vəziyyətə dönmək mənasını ifadə edir. Məsələn, "Yolunu qartladı" deyəndə, yolçunun öz yoluna geri qayıtdığı nəzərdə tutulur. Bu istifadə daha çox şifahi nitqdə rast gəlinir və coğrafi məkana qayıdışı ifadə edir. Arxaik bir istifadə forması olsa da, hələ də bəzi dialektlərdə və ədəbiyyatın müəyyən janrlarında qarşılana bilər.
İkinci məna: Daha geniş yayılmış və tanınmış mənası isə "bərk qaşınmaq, dırnaqla qaşınmaq" deməkdir. Bu mənada qartlanmaq, şiddətli qaşınma hissinin ifadəsidir. Burada "qartlamaq" felinin intensivliyi vurğulanır, sadəcə qaşınmaqdan daha güclü və narahatedici bir qaşınmanı bildirir. Dırnaqla qaşınmaq hərəkəti qaşınmanın şiddətini göstərir və bu hərəkətin yaratdığı kiçik xəsarətləri də nəzərdə tuta bilər.
Maraqlı bir məqam odur ki, sözün iki mənası arasında etimoloji bir bağlılıq tapmaq çətindir. Fərqli mənaların tarixi inkişafı və onların etimoloji kökləri haqqında daha dəqiq məlumat əldə etmək üçün dilçilik araşdırmalarına ehtiyac vardır. Lakin iki mənanın da şifahi nitqdə öz yerini qoruyub saxlaması dilin dinamikliyini və zənginliyini göstərir.