Qarazurna: Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin zəngin irsi olan qarazurna, özünün güclü və dərin səsi ilə seçilən bir zurna növüdür. Sadəcə “zil səsli zurna” kimi təsvir etmək onun xüsusiyyətlərini tam əks etdirmir. Qarazurnanın səsi, adi zurnalara nisbətən daha iri, daha dolğun və nüfuzlu olur; bu səs, həm dərinliyi, həm də gücü ilə dinləyicini heyran edir.
Tarixi mənbələr göstərir ki, qarazurna yalnız musiqi aləti olmayıb, həm də əsasən hərbi mərasimlərdə, döyüşlərdə istifadə olunan bir simvoldur. Azərbaycan tarixinin müxtəlif dövrlərində qarazurnanın səsi, orduların yürüşlərini müşayiət edərək, əsgərlərə qürrə və cəsarət vermiş, düşmənlərə isə qorxu salmışdır. Beləliklə, o, sadəcə bir musiqi aləti deyil, həm də tarixi-hərbi mədəniyyətimizin ayrılmaz bir parçasıdır.
Qarazurnanın hazırlanma texnikası da maraq doğurur. Digər zurna növlərindən fərqli olaraq, onun ölçüləri, ağac növü və naxışları, səsinin xüsusiyyətlərinə təsir göstərən amillərdir. Bu amillərin dəqiq təsviri, qarazurnanın səs imkanlarını daha yaxşı anlamağa kömək edər. Təəssüf ki, bu barədə ətraflı məlumat məhduddur və gələcək tədqiqatlar bu sahəyə daha çox işıq sala bilər.
Ümumiyyətlə, qarazurna Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin nadir və qiymətli nümunələrindən biridir. Onun tarixi əhəmiyyəti, özünəməxsus səsi və hərbi mərasimlərdəki rolu, onu sadə bir musiqi alətindən daha çox, bir tarixi abidə, milli irs nümunəsi halına gətirir. Bu qiymətli irsin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması çox əhəmiyyətlidir.