Qarayəhər sözü Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində "yəhər qoyulmamış, çullu" kimi izah olunur. Lakin bu izah qısa və tam aydın deyil. Daha dəqiq və geniş izah vermək üçün "qarayəhər" sözünün kökünə və kontekstə baxmaq lazımdır. "Qara" sözünün "qara" rəngi ilə yanaşı, "çətin", "sərt", "pis" kimi mənaları da vardır. "Yəhər" isə atın belinə qoyulan əyri taxtadır. Beləliklə, "qarayəhər" sözü bir tərəfdən yəhərsiz, çöllü, əyləncəsiz bir atı təsvir edə bilər, digər tərəfdən isə, daha geniş mənada, hər hansı bir işin, vəziyyətin çətin, əziyyətli, maraqsız və ya uğursuz olduğunu bildirə bilər. Bu kontekstdən asılı olaraq, "qarayəhər" həm mücərrəd, həm də konkret mənalarda istifadə edilə bilər.
Məsələn, "qarayəhər at" deyəndə, yəhərsiz, yəni minmək üçün hazır olmayan, bəlkə də təlimsiz və inadkar bir at nəzərdə tutulur. Lakin "qarayəhər gün" deyəndə, çətin, əziyyətli, xoşagəlməz bir gün təsvir olunur; "qarayəhər həyat" ifadəsi isə məşəqqətli, ağır bir həyatı ifadə edir. Sözün bu ikinci, məcazi mənası daha çox rast gəlinən və maraqlı bir istifadəsidir.
Beləliklə, "qarayəhər" sözünün mənasını yalnız "yəhərsiz, çullu" olaraq izah etmək yetərli deyil. Bu sözün kontekstdən asılı olaraq, "çətin", "əziyyətli", "uğursuz", "maraqsız" kimi əlavə mənaları da vardır və bunlar onun ifadə gücünü artırır. Sözün bu çoxşaxəli mənaları onu Azərbaycan dilinin maraqlı və ifadəli sözləri sırasına daxil edir.