Qaragüruhçuluq, sadəcə qaragüruhçunun fikir və əməllərini ifadə etməkdən daha geniş bir məfhumdur. Bu, qatı, köhnə düşüncələrə, ənənələrə möhkəm bağlılıq üzərində qurulmuş bir ideologiyanı, həyat tərzinin təcəssümünü özündə əks etdirir. Qaragüruhçuluq, irticaçılığın ən qatı, ən təhlükəli formalarından biri kimi qəbul edilə bilər. Onun mahiyyətində cəmiyyətin müasir inkişafına qarşı çıxmaq, köhnə, geridə qalmış qaydaları, normaları qoruyub saxlamaq, yeniliklərə qarşı müqavimət göstərmək dayanır.
Qaragüruhçuluq, həm də bir sosial hərəkat, bir siyasi idealogiya kimi başa düşülə bilər. Bu hərəkatın tərəfdarları, adətən, öz köhnə düşüncələrini cəmiyyətə qüvvə ilə qəbul etdirməyə çalışırlar və bu zaman qanunsuz əməllərə əl atmaqdan da çəkinmirlər. Onların əsas hədəfi, cəmiyyətin sosial-iqtisadi və siyasi strukturuna müdaxilə edərək onu öz köhnə dünyagörüşlərinə uyğunlaşdırmaqdır.
Qaragüruhçuluq anlayışı, tarix boyu müxtəlif dövr və cəmiyyətlərdə özünü fərqli şəkildə göstərmişdir. Məsələn, dini fundamentalizm, milli ekstremizm və ya siyasi rejimlərin dəyişməsinə qarşı çıxan hərəkatlar qaragüruhçuluğun müxtəlif təzahür formaları ola bilər. Bu mənada, qaragüruhçuluğu təkcə "qatı irticaçılıq" kimi tərif etmək qısadır. Çünki bu, daha kompleks, çoxşaxəli və təhlükəli bir fenomendir.
Beləliklə, qaragüruhçuluq, sadəcə bir düşüncə tərzi deyil, cəmiyyətə təsir göstərməyə çalışan, özünün köhnəlmiş prinsiplərini qorumaq üçün müxtəlif vasitələrdən istifadə edən güclü bir ideoloji və sosial hərəkətdir. Onun təhlili zamanı tarixi kontekstin, sosial-iqtisadi amillərin və siyasi hadisələrin nəzərə alınması vacibdir.