Qaraca (is. k.t.) Azərbaycan kənd təsərrüfatında əsasən taxıl bitkilərində rast gəlinən ciddi bir xəstəlik və ya zərərverici növünü ifadə edir. Əslində “qaraca” termini iki fərqli, lakin bir-biri ilə əlaqəli mənaya malikdir:
1. Taxıl Xəstəliyi: Bu mənada qaraca, taxıl dənlərini qara toz halına salan bir xəstəliyi təsvir edir. Bu, adətən, müəyyən göbələk və ya bakteriya növlərinin törətdiyi infeksiyanın nəticəsidir. İnfeksiya bitkinin toxumlarını tamamilə məhv edərək, onların cücərməsini və keyfiyyətini itirməsinə səbəb olur. Nəticədə kənd təsərrüfatı məhsuldarlığı ciddi şəkildə azalır və kəndlilər böyük itkilərə məruz qalırlar. Xarici görünüş baxımından, xəstə taxıl dənləri qaralır, quruyur və toz halına çevrilir.
2. Zərərli Bitki Dəni: İkinci mənada isə qaraca, taxıl dənləri arasında bitib inkişaf edən kiçik, yumru formalı zərərli bir bitkinin dənlərini bildirir. Bu, parazit bir bitki olaraq, taxılın qidalandırıcı maddələrini özünə çəkir və məhsulun miqdarının və keyfiyyətinin azalmasına səbəb olur. Bu kiçik zərərverici, taxılın saxlanması zamanı da problem yarada bilər, çünki o, taxılda uzun müddət qala bilir və əkinə hazırlanmış toxumlara da sirayət edə bilir. Beləliklə, bu növ qaraca da məhsuldarlığa ciddi təsir göstərir.
Hər iki halda da "qaraca", kənd təsərrüfatı üçün əhəmiyyətli bir problem təşkil edir və onun qarşısının alınması üçün müxtəlif aqrotexniki tədbirlərin tətbiqi vacibdir. Bu tədbirlər arasında sağlam toxum əkmək, xəstəliklərə davamlı sortların seçilməsi, düzgün gübrələmə və zərərvericilərə qarşı mübarizə üsulları yer alır.