Qandallanma: "Qandallanmaq" felindən törəmiş isimdir. Sadəcə "qandallanmaq" hərəkətinin nəticəsi və ya halı kimi izah edilməməlidir. Daha dəqiq desək, qandallanma bir insanın, bəzən də bir qrup insanın, qanunsuz, zorakı və ya ədalətsiz bir şəkildə həbs edilməsi, azadlığından məhrum edilməsi vəziyyətidir. Bu, sadəcə polis tərəfindən saxlanma deyil, ədalətsizlik və haqsızlıq əlamətləri daşıyan, hüquqların pozulması ilə müşayiət olunan bir prosesdir.
Qandallanma zamanı insanın əsas hüquqları – məsələn, vəkilə müraciət etmək, ailəsinə xəbər vermək, ədalətli məhkəmə prosesi hüququ – pozula bilər. Bu proses, tez-tez fiziki və psixoloji təzyiqlə, təhdidlərlə, hətta işgəncə ilə müşayiət olunur. Qandallanma, demokratik cəmiyyətdə ədalətsizliyin və hüquq pozuntularının bariz göstəricisidir və özbaşınalıq, totalitarizm və avtoritar rejimlərlə sıx bağlıdır.
Tarix boyu, müxtəlif dövr və rejimlərdə qandallanma siyasi rəqibləri susdurmaq, etirazları yatırmaq, ictimai qrupları təqib etmək üçün geniş istifadə edilmiş bir vasitə olub. Bu, həmçinin cinayətkarların, terrorçuların və ya digər təhlükəli şəxslərin saxlanması üçün də istifadə oluna bilər, lakin bu halda belə, prosesin qanun çərçivəsində aparılması və insan hüquqlarına riayət edilməsi vacibdir. Qandallanmanın ədalətli və qanuni şəkildə həyata keçirilməməsi isə insanlığa qarşı cinayət sayıla bilər.
Beləliklə, "qandallanma" sözü sadəcə bir həbs hərəkətini deyil, daha geniş kontekstdə, zorakı, ədalətsiz və hüquq pozuntuları ilə müşayiət olunan bir azadlıqdan məhrum etmə aktını əks etdirir. Bu söz, siyasi və sosial kontekstlərdə, haqsızlığa və insan hüquqlarının pozulmasına işarə edən güclü bir termindir.