Qandal (ər. قيد – qayd – bağlamaq, zəncirləmək sözündəndir) – ağır cinayətlər törətmiş məhbusların əl və ayaqlarına taxılan, hərəkət azadlığını məhdudlaşdıran dəmir halqalı zəncirlərdir. Tarix boyu ədalət sistemlərinin, həmçinin quldarlığın və müxtəlif totalitar rejimlərin qorxulu simvolu olmuş qandallar, insan azadlığının pozulmasının, əsarətin və amansızlığın bariz göstəricisidir. Onlar sadəcə bir cəza vasitəsi deyil, həm də məhbusun cəmiyyətdən tamamilə təcrid edilməsini, ictimai ölümünü simvolizə edirdi.
Qandalların hazırlanma materialları və formaları dövr və regionlardan asılı olaraq dəyişirdi. Ənənəvi olaraq dəmir və ya polad materiallardan hazırlanırdı, lakin bəzi hallarda, daha ağır və möhkəm olmaq üçün digər metallardan da istifadə olunurdu. Halqaların ölçüsü və dizaynı məhbusun fiziki quruluşuna və cinayətin ağırlığına uyğun olaraq müəyyən edilirdi. Bəzi hallarda, qandallar o qədər ağırdı ki, məhbusun hərəkəti demək olar ki, tamamilə məhdudlaşdırılırdı.
Qandalların yalnız cəza məqsədi ilə deyil, həm də qulların və əsirlərin nəzarət altında saxlanması üçün də istifadə olunduğunu qeyd etmək vacibdir. Bu, qandalların insan tarixindəki rolunun mürəkkəb və çox qatlı olduğunu göstərir. Onlar cəza mexanizminin bir elementi kimi, eyni zamanda, insan azadlığının pozulmasının, əsarətin və sosial ədalətsizliyin simvolu olaraq tarixin səhifələrində öz izini qoymuşdur.
Müasir dövrdə, insan hüquqlarının qorunması və ədalətli məhkəmə sisteminin inkişafı ilə əlaqədar olaraq, qandalların istifadəsi əksər ölkələrdə qadağan edilmişdir. Onlar əsasən tarixi və mədəni irsin bir hissəsi kimi qalır və insan azadlığı və ədalətin əhəmiyyəti barədə xatırlatma vəziyyətindədir.