Krater (yun. krater – kasa) vulkan püskürmələrinin əsas məkanıdır. Vulkanik fəaliyyət nəticəsində əmələ gələn, zirvədə yerləşən və çökək, kasa və ya qıf şəklində olan bu geoloji formasiya, Yer kürəsinin daxilindən qaynar maqmanın, külün, qazların və digər materialların səthə çıxması üçün açıq bir kanaldır.
Kraterlərin ölçüləri və formaları çox müxtəlifdir. Kiçik kraterlər cəmi bir neçə metr diametrə sahib ola bilərkən, nəhəng süpervulkanların kraterləri onlarla kilometr genişliyə çata bilər. Onların forması da mükəmməl dairəvi olmaqdan, elipsvari və ya düzensiz formalara qədər dəyişir. Kraterin formalaşması püskürmənin intensivliyi, maqmanın viskozluğu və püskürmənin tipi ilə sıx bağlıdır. Məsələn, qatı lavalar daha kiçik, dik yamaclı kraterlər əmələ gətirirlər, əksinə, axıcı lavalar geniş, düz yamaclı kraterlər yaradırlar.
Kraterin dibi tez-tez qatılaşmış lava və ya piroklastik materiallarla örtülüdür. Püskürmədən sonra, kraterin daxilində yeni bir vulkanik konus əmələ gələ bilər, bu da kraterin içində bir kratercik yaradır və ya “krater içində krater” forması əmələ gətirir. Bəzi hallarda, krater tamamilə dağılır və ya ətraf mühitin təsirləri nəticəsində yenidən formalaşır. Beləliklə, krater sadəcə bir vulkanın passiv bir elementi deyil, həm də dinamik, daim dəyişən bir geoloji strukturdur.
Kraterlər yalnız Yer kürəsində deyil, həm də digər planetlərdə və peyklərdə, məsələn, Marsda və Ayda da müşahidə olunur. Bu da vulkanizmin kainatın geniş miqyaslı bir proses olduğunu göstərir. Kraterlərin öyrənilməsi, vulkanların fəaliyyətinin, Yer kürəsinin geoloji tarixinin və digər planetlərin təkamülünün daha yaxşı başa düşülməsi üçün çox vacibdir.