Kömürqabı sözü, Azərbaycan dilinin zəngin leksikasında özünəməxsus yer tutan, köhnə və məişətlə sıx bağlı bir termindir. Sadəcə "kömür yığmaq, saxlamaq üçün qab" kimi qısa bir izahla kifayətlənmək, bu sözün arxasında gizlənən mədəni və tarixi təfərrüatları əks etdirmir.
Əslində, kömürqabı yalnız bir qab deyil, ev təsərrüfatının əhəmiyyətli bir parçası, qış aylarının soyuq gecələrini isti saxlayan odun və kömürün etibarlı qoruyucusu idi. Onun forması, ölçüsü və materialı müxtəliflik göstərsə də, əsas məqsədi həmişə eyni qalırdı: qış ehtiyatını təhlükəsiz və quru saxlamaq. Dəmir, ağac, gil və ya bəzən hətta toxunmuş materiallardan hazırlana bilən kömürqabıları, həmçinin ailənin iqtisadi vəziyyətinin bir göstəricisi kimi də qiymətləndirilirdi.
Kömürqabının ölçüsü, ailənin ehtiyaclarına və istifadə etdiyi sobanın növünə uyğun olaraq dəyişirdi. Kiçik ailələr üçün kiçik, daha çox kömür saxlamaq imkanı verən böyük ölçülü kömürqabıları isə geniş ailələr üçün nəzərdə tutulurdu. Bəzi kömürqabılarının üzərində hətta havalandırma dəlikləri olurdu ki, kömürün havalanması təmin edilsin və nəmin qarşısı alınsın.
Bu günlərdə mərkəzi istilik sistemlərinin yayılması ilə kömürqabılarının praktik əhəmiyyəti azalıb, lakin onlar hələ də Azərbaycanın kəndlərinin bir çox evlərində rast gəlinir və köhnə günlərin bir xatirəsi kimi qorunur. Onlar, həmçinin, etnoqrafik muzeylərdə və sənət əsərlərində öz yerlərini taparaq, Azərbaycanın mədəni irsinin bir hissəsi kimi təqdim olunur. Beləliklə, kömürqabı yalnız bir əşya deyil, həm də tarixin, məişətin və ənənələrin bir simvolu olmaq xüsusiyyətinə malikdir.