Köməksiz sözü Azərbaycan dilində "heç bir köməyi olmayan, heç kəsdən kömək görməyən; aciz" mənasında işlənir. Bu, sadəcə olaraq maddi köməyin olmaması demək deyil, eyni zamanda mənəvi, əqli və ya hər hansı digər dəstəyin olmamasını da əhatə edir.
Köməksizlik, bir çox hallarda, fərdin özünün acizliyindən, qabiliyyətsizliyindən, və ya xarici amillərin yaratdığı çətinliklərdən qaynaqlana bilər. Maddı ehtiyac içində olan, xəstəliklə mübarizə aparan, təhsil və ya iş imkanlarından məhrum olan insanlar, cəmiyyətin qayğısından kənarda qalmış insanlar köməksiz vəziyyətdə ola bilərlər. Bu vəziyyət insanları həm fiziki, həm də psixoloji olaraq sarsıda bilər, ümidsizlik və çarəsizlik hisslərinə səbəb ola bilər.
Cəlil Məmmədquluzadənin əsərlərində tez-tez rast gəldiyimiz "köməksiz" sözü, xüsusilə də "Novruzəlilərin ürəkdağlayan yazıq, ağır və köməksiz həyatları" ifadəsində, o dövrün sosial bərabərsizliyini, ədalətsizliyini və zəiflərin acizliyini vurğulayır. Bu ifadə sadəcə olaraq maddi ehtiyacı deyil, həm də cəmiyyətin onlara qarşı laqeydliyini, onların dərdlərinə biganəliyini ifadə edir.
Köməksizlik anlayışı yalnız fərdlər üçün deyil, həm də qurumlar, dövlətlər üçün də aktualdır. Müharibə, fəlakət və ya iqtisadi böhran zamanı köməksiz qalan dövlətlər öz vətəndaşlarına lazımi yardımı təmin edə bilməyə bilərlər. Bu səbəbdən də köməksizlik anlayışı həm fərdi, həm də sosial bir problem kimi qəbul edilməli və həll olunması üçün səylər göstərilməlidir.