Kontrolyor sözü fransız dilindən (contrôleur) mənşəlidir və əsasən nəzarət və yoxlama funksiyasını yerinə yetirən şəxsi və ya cihazı ifadə edir. Lüğətlərdə verilən qısa izahı genişləndirərək daha ətraflı baxaq.
Birinci mənada, kontrolyor konkret bir sahədə qaydaların, standartların və prosedurların düzgün tətbiq olunmasına nəzarət edən şəxsi bildirir. Bu şəxs müəyyən bir prosesin, sistemin və ya fəaliyyətin effektivliyini, keyfiyyətini və uyğunluğunu yoxlayır. Onlar səhvlərin aşkarlanmasında, standartlara uyğunluğun təmin edilməsində və mümkün problemlərin qarşısının alınmasında mühüm rol oynayırlar. Mühasibatlıqda, istehsalatda, nəqliyyatda, təhsildə və digər bir çox sahələrdə kontrolyorlar işləyirlər. Onların vəzifələri müxtəlif olsa da, ümumi məqsəd həmişə düzgün işlənmənin təmin olunmasıdır.
İkinci mənada isə kontrolyor, texniki bir cihaz kimi, bir proses üzərində avtomatik nəzarət həyata keçirən sistem və ya qurğunu təsvir edir. Bu cihazlar müxtəlif parametrləri ölçür, onların dəyərlərini müəyyən edilmiş standartlarla müqayisə edir və lazım olduqda prosesə müdaxilə edərək dəyərləri tənzimləyirlər. Məsələn, istehsal proseslərində temperatur, təzyiq, axın sürəti kimi parametrləri avtomatik olaraq nəzarət edən kontrolyorlar geniş istifadə olunur. Bu cihazlar insan müdaxiləsini minimuma endirir, daha dəqiq nəzarət təmin edir və prosesin optimallaşdırılmasına kömək edir.
Beləliklə, "kontrolyor" sözünün mənası həm insan, həm də texniki cihazı ifadə edə bilir. Hər iki halda da əsas funksiya nəzarət, yoxlama və uyğunluğun təmin edilməsidir. Bu sözün müasir dünyada texnologiyanın sürətli inkişafı fonunda əhəmiyyəti daha da artır.