Kəmmaya (kəm + mayə) fars və ərəb dillərindən gəlmiş bir sözdür. Əslində "kəm" azlıq, çatışmazlıq, "mayə" isə var-dövlət, mal-mülk mənasını verir. Beləliklə, kəmmaya sözünün əsl mənası "az var-dövlətə malik olan" deməkdir. Lakin zaman keçdikcə mənası genişlənərək daha çox köhnəlmiş bir tərzdə, kasıblıq və yoxsulluğu ifadə etmək üçün işlədilmişdir.
Birinci mənası ilə kəmmaya sözü, maddi cəhətdən kasıb, yoxsul, pulu az olan şəxsi təsvir edir. "Kəmmaya tacir" ifadəsi kimi nümunələrdə, ironik bir tonda, var-dövlətinin azlığına baxmayaraq, tacir adını daşıyan birini ifadə etmək üçün işlədilə bilər. Bu, var-dövlətin azlığını vurğulayır və əsl tacirlərlə müqayisədə onun vəziyyətinin zəifliyini göstərir.
İkinci mənası isə daha məcazi bir məna daşıyır. "Ağıldan kasıb", "ağılsız", "gic" kimi ifadələrlə sinonim olaraq istifadə edilən kəmmaya, bu halda insanın zehni qabiliyyətinin, düşüncə tərzinin zəifliyini, ağıl çatışmazlığını bildirir. Bu mənada, kəmmaya sözü, insanın düşüncə qabiliyyətinin maddi var-dövlət kimi az olduğunu ifadə edir. Yəni, ağıl zəifliyi, düşünmə qabiliyyətinin azlığı ilə maddi yoxsulluğu eyni səviyyədə qoyur.
Qısacası, kəmmaya sözü, həm maddi, həm də mənəvi kasıblığı ifadə edən, köhnəlmiş olsa da, maraqlı bir leksik vahiddir. Onun ikiqat mənası, dilin ifadə imkanlarının zənginliyini göstərir və tarixi inkişafı əks etdirir.