Kəlləçarx (fars mənşəli söz) neft hasilatı və ya digər sənaye qurğularında, xüsusilə də qülləvari strukturların (məsələn, neft buruqları) ən yüksək nöqtəsində yerləşən, qaldırıcı mexanizm rolunu oynayan bir növ çarxdır. Bu çarxın əsas funksiyası ağır yüklərin, məsələn, neft hasilatı borularının, qazma avadanlığının və digər lazımi əşyaların qaldırılması və endirilməsidir. Adından da göründüyü kimi, "kəllə" sözü burada qüllənin zirvəsini, yəni ən yüksək nöqtəsini bildirir.
Kəlləçarxın quruluşu olduqca mürəkkəb və möhkəm olmalıdır, çünki çox ağır yüklərə davam gətirməlidir. Ümumiyyətlə, güclü polad konstruksiyalardan hazırlanır və xüsusi mexanizmlərlə idarə olunur. Kəlləçarxın işləmə prinsipi, bir qayda olaraq, dolama çarx sisteminə əsaslanır. Dolama çarxı isə kəlləçarxın öz ətrafında fırlanmasını təmin edir, beləliklə də yükün qaldırılması və ya endirilməsi prosesi həyata keçirilir.
Neft-qaz sənayesində kəlləçarxın əhəmiyyəti olduqca böyükdür. Onun köməyi ilə qazma əməliyyatlarının səmərəliliyi artırılır, yüklərin təhlükəsiz və sürətli şəkildə qaldırılması və endirilməsi təmin edilir. Müasir kəlləçarxlar, texnoloji inkişaf sayəsində, daha effektiv və etibarlıdır və müxtəlif xüsusiyyətlərə malikdir.
Maraqlı fakt kimi qeyd edək ki, kəlləçarxın bənzəri olan qaldırıcı mexanizmlər qədim zamanlardan bəri müxtəlif məqsədlər üçün istifadə olunmuşdur. Ancaq müasir neft-qaz sənayesinin tələbləri nəzərə alınaraq, kəlləçarxlar xüsusi dizayn və quruluşa malikdir, onların ölçüləri və gücü isə olduqca böyükdür.