Kələz (lat. Varanus griseus) sürünənlər sinfinə, kərtənkələlər fəsiləsinə aid iri ölçülü bir növdür. Azərbaycan faunasının zənginliyini təmsil edən bu heyvan, əsasən quru, daşlıq və qayalıq ərazilərdə, səhra və yarımsəhra zonalarında yaşamağa uyğunlaşmışdır. Onların yaşayış arealı, isti və quraq iqlimi olan əraziləri əhatə edir.
Kələzlər güclü əzələli bədən quruluşuna malikdirlər. Uzun, güclü quyruqları həm hərəkət zamanı, həm də müdafiədə mühüm rol oynayır. Kəskin dişləri və güclü çənələri isə ovlarını tutmaq və parçalamaq üçün idealdır. Rənglənməsi ümumiyyətlə qum rəngli, boz və ya qonur olur ki, bu da onları yaşayış mühitinə gözəl kamuflyaj edir.
Pəhrizlərinə gəldikdə, kələzlər əsasən həşəratlar, gəmiricilər, kərtənkələlər, ilanlar və digər kiçik heyvanlarla qidalanırlar. Hətta bəzi hallarda quş yumurtaları və leşlərlə də qidalanırlar. Onların ovçuluq üsulları çox çevik və ağıllıdır. Tez hərəkət edərək, sürətlə ovlarını tuturlar.
Kələzlər haqqında xalq arasında maraqlı əfsanələr və inanclar mövcuddur. Məsələn, "Kələz ilən, əqrəb ilən, mar ilən; Ağzınadək qəbrin dola" deyimi, kələzin təhlükəli və zəhərli heyvanlarla əlaqələndirildiyini göstərir. Bu, həm də kələzin gücünün və təhlükəliliyinin vurğulanmasıdır. Lakin bu deyim tam olaraq elmi əsaslara söykənmir, daha çox qorxu və ehtiyat hisslərini əks etdirir.
Kələzlərin əhalisi müxtəlif amillərdən, o cümlədən yaşayış yerlərinin məhv edilməsindən və brakonyerliyin artmasından təsirlənir. Bu səbəbdən, onların qorunması üçün müvafiq tədbirlərin görülməsi olduqca vacibdir.