Kaktus (latıncadan) – Sulu bitkilər fəsiləsinə aid olan, əsasən quru və səhra iqliminə uyğunlaşmış, ətli gövdəsi olan tikanlı bitkilər cinsidir. "Kaktus" sözü özü də qədim yunan sözü olan "κάκτος" (kaktos) sözündən götürülmüşdür ki, bu da əvvəlcə digər tikanlı bitkiləri ifadə edirdi. Lakin sonradan bu termin əsasən bizə tanış olan kaktus bitkilərini ifadə etməyə başlamışdır.
Kaktusların ən fərqləndirici xüsusiyyəti su saxlama qabiliyyətinin yüksək olmasıdır. Onların ətli gövdələri, az səth sahəli yarpaqları (bəzilərində yarpaqlar tamamilə reduksiya olunmuşdur) və tikanlı səthi suyun buxarlanmasını minimuma endirir və uzun müddət quraqlığa davam etmələrini təmin edir. Bu adaptasiya onlara səhra və yarımsəhra zonalarında, həmçinin qayalı və dağlıq ərazilərdə yaşamağa imkan verir.
Kaktusların müxtəlif növləri mövcuddur: bəziləri kiçik və sferik, bəziləri isə böyük və sütunvari formadadırlar. Onların çiçəkləri, əksər hallarda, böyük və rəngarəng olur, bəzi növlərdə isə olduqca ətirlidir. Kaktus çiçəkləri çox qısa müddətə açılır və tez-tez gecə çiçəklənir. Bu, tozlanma üçün gecə fəal olan heyvanları cəlb etməyə kömək edir.
Kaktuslar yalnız dekorativ bitki kimi deyil, həm də tibbdə, qida sənayesində və digər sahələrdə istifadə olunur. Məsələn, bəzi kaktus növlərindən dərmanlar hazırlanır, bəzilərinin meyvələri isə yeyilir. Onların unikal uyğunlaşma qabiliyyəti və estetik gözəlliyi onları botanika elminin maraqlı və əhəmiyyətli bir obyektinə çevirir.
Beləliklə, "kaktus" sözü sadəcə bir bitki adından daha çoxdur. O, quraqlığa dözümlülüyün və həyatın davamlılığının simvoludur, təbiətin inanılmaz uyğunlaşma qabiliyyətini əks etdirir və öz unikal gözəlliyi ilə insanları valeh edir.