İz-toz: Bu söz birləşməsi, tərkibindəki "iz" sözünün ikinci mənasından irəli gələrək, bir şeyin tamamilə yox olmasını, heç bir əsər-əlamətinin qalmadığını ifadə edir. Yəni, iz-toz qalmamaq, hər şeyin silinib-süpürülməsi, izsiz-sozsız yox olması deməkdir. "İz"in ikinci mənası, konkret olaraq, bir şeyin keçmiş mövcudluğunun görünən əlaməti, yəni izini, əlamətini bildirir. "Toz" isə burada təkcə fiziki toz deyil, əlavə olaraq, hər hansı bir şeyin qalıqlarını, qırıntılarını simvolizə edərək, tam məhv edilməsini vurğulayır.
Söz birləşməsinin təsviri mənası daha genişləndirilirək, bir şeyin tamamilə itirilməsi, unutulması, tarixdən silinməsi və ya tamamilə məhv edilməsi kimi də izah edilə bilər. Məsələn, qədim bir mədəniyyətin tamamilə yox olması, bir hadisənin heç bir yazılı və ya şifahi qeydə alınmaması, ya da bir insanın həyatının və fəaliyyətinin heç bir əlamət qoymadan yox olması "iz-toz qalmamaq" ifadəsi ilə ifadə oluna bilər. Yuxarıdakı nümunədə olduğu kimi, köhnə əsərlərin yox olması da "iz-toz qalmamaq" ilə ifadə olunur.
Maraqlı bir yanaşma olaraq, "iz-toz" ifadəsindəki "toz" sözü, böyük hadisələrin, mühüm dəyişikliklərin, güclü təsirlərin ardınca qalan "tozlu" əlamətləri də ifadə edə bilər. Bu baxımdan, bir şeyin iz-toz qalmamağı, o şeyin həyatımıza, tariximizə, ya da mühiti özündə əks etdirən bir sistemə heç bir təsir göstərməməsi anlamını da daşıya bilər.
Qısacası, "iz-toz" söz birləşməsi, sadəcə fiziki mənada deyil, daha çox metaforik, məcazi mənada istifadə olunur və tamamilə yox olma, izsiz-sozsız yox olma və ya unutulma mənasını daha güclü bir şəkildə ifadə edir.