İz-əlamət sözü, Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində əsasən "iz" sözünün ikinci mənası ilə əlaqələndirilir və bir hadisənin, varlığın və ya fəaliyyətin gerçəkləşdiyinə dair qalan əlamət, nişanə, iz kimi tərif olunur. Bu, sadəcə fiziki bir iz olmaya da bilər; məsələn, bir insanın keçmişdəki varlığını sübut edən hər hansı bir dəlil, yadigar, xatirə də "iz-əlamət" kimi qəbul edilə bilər.
Daha geniş mənada, "iz-əlamət" sözü, bir şeyin mövcudluğunun, baş verdiyinin və ya təsirinin sübutunu təmsil edir. Bu sübutlar müxtəlif formalarda ola bilər: fiziki izlər (ayaq izləri, barmaq izləri), yazılı məlumatlar (sənədlər, məktublar), şifahi xatirələr, arxitektura qalıqları və s. Hətta bir əsərin yazıçısının üslubunda, düşüncə tərzindəki xüsusiyyətlər də onun iz-əlaməti kimi qiymətləndirilə bilər.
"İz-əlamət qalmamaq" ifadəsi isə tamamilə bir şeyin yox olmasını, heç bir iz buraxmamasını bildirir. Bu, həm fiziki mənada (məsələn, dəlillərin tamamilə məhv edilməsi), həm də metaforik mənada (məsələn, bir hadisənin tarixdən silinməsi, unudulması) baş verə bilər. Bu ifadə, tam təmizlənmə, izsiz yox olma, silinmə kimi anlayışları əks etdirir.
Maraqlı bir nüans olaraq, "iz-əlamət" sözü həm də detektiv ədəbiyyatında, elmi araşdırmalarda və tarixi tədqiqatlarda tez-tez işlədilir. Bu sahələrdə, minimal iz-əlamətlər üzərində qurulan tədqiqatlar, gizli həqiqətlərin aşkarlanmasına və tarixi hadisələrin daha dəqiq anlaşılmasına gətirib çıxarır. Beləliklə, "iz-əlamət" anlayışı həm konkret, həm də abstrakt bir çox mənaya malik olduqca zəngin bir termindir.