izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

İştibah (ər. اشتباه) sözü Azərbaycan dilində əsasən "şübhə" və "şəkk" mənalarında işlənir. Lakin sadəcə "şübhə etmək" və ya "şəkk etmək" hərəkətinin özü deyil, bu hərəkətin nəticəsində yaranan yanlış düşüncə və ya qənaəti də əhatə edir. Beləliklə, iştibah, həqiqətə uyğun olmayan bir inancdır, bir növ səhvən qəbul edilmiş bir fikirdir.

Lüğətlərdəki qısa təriflər iştibahın incəliklərini tam əks etdirmir. Məsələn, iştibah sadəcə şübhəli olmaqdan daha çoxdur. Şübhə bir şeyin doğru olub-olmamasından əmin olmamanı ifadə edərkən, iştibah bu şübhənin səhv nəticəyə gətirib çıxarması deməkdir. Yəni, şübhə bir prosesdir, iştibah isə bu prosesin yanlış nəticəsidir.

Misal olaraq, bir insanın bir başqasını tanıyacağına dair şübhəsi ola bilər. Lakin bu şübhə sonradan təsdiqlənə bilər və ya təkzib edilə bilər. Əgər şübhə səhv bir tanımaya gətirib çıxarırsa, bu artıq iştibahdır. Yəni, iştibah həm səhv qəbulu, həm də bu qəbulun əsasında yatan yanlış düşüncə və ya qənaəti ifadə edir.

Ədəbiyyatda iştibah, xüsusilə də şairlər tərəfindən, dərin psixoloji mənaları olan bir anlayış kimi istifadə olunur. Bu mənada iştibah, yalnız bir səhv deyil, həm də insanın özünə və ətrafındakılara dair yanlış qəbulunun, yanlış düşüncə tərzinin nəticəsidir. Bu, insanın özünü aldatması, gerçəklikdən uzaqlaşması kimi də şərh edilə bilər.

Ümumiyyətlə, iştibah sözü, sadə bir "səhv"dən daha geniş və mürəkkəb bir məna daşıyır. O, şübhənin səhvə çevrilməsini, yanlış qənaətin qəbul edilməsini və bu yanlışlığın psixoloji təsirlərini ifadə edir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz