İşlənmə (işlənmək feliindən törəmiş isim): Bu termin, bir şeyin üzərində aparılan fəaliyyətlər nəticəsində meydana gələn dəyişiklik və ya halını ifadə edir. Sadəcə “işlənmək” feli kimi dar mənada qəbul edilməməlidir. Çünki işlənmə anlayışı müxtəlif sahələrdə, müxtəlif mənalarda istifadə olunur və bu mənalar bir-biri ilə sıx bağlı olsa da, nüanslar ilə fərqlənir.
Texnologiya və Sənaye: Bu sahədə işlənmə, xammalın və ya yarımfabrikatların müəyyən texnoloji proseslər vasitəsilə son məhsula çevrilməsini bildirir. Məsələn, taxılın un, pambığın parça, dəmir filizinin poladdan işlənməsi. İşlənmə prosesi, burada müxtəlif əməliyyatları, texnologiyaları, avadanlıqları və işçi qüvvəsini əhatə edir və nəticədə məhsulun keyfiyyəti və miqdarı müəyyənləşir. İşlənmə səviyyəsi, texnologiyanın inkişaf səviyyəsi ilə birbaşa əlaqədardır.
Kənd Təsərrüfatı: Kənd təsərrüfatında işlənmə, torpağın becərilməsi, əkin əməliyyatlarının aparılması, bitki və heyvanların yetişdirilməsi kimi prosesləri əhatə edir. Torpağın işlənmə dərəcəsi, məhsuldarlığı birbaşa təsir edir. Əkin sahələrinin suvarılması, gübrələnməsi, zərərvericilərdən qorunması da işlənmə prosesinin tərkib hissəsidir.
İnformasiya Texnologiyaları: Bu sahədə işlənmə, məlumatların emalı, təhlil edilməsi, sistemləşdirilməsi və təqdim edilməsi kimi prosesləri ifadə edir. Məsələn, rəqəmsal şəkillərin işlənməsi, böyük məlumatların (Big Data) təhlili, mətnlərin avtomatlaşdırılmış tərcüməsi. Burada işlənmənin keyfiyyəti, istifadə olunan alqoritmlərin və proqram təminatının səmərəliliyindən asılıdır.
Mətbuat və Ədəbiyyat: Bu sahədə isə işlənmə, mətnlərin redaktə edilməsi, təkmilləşdirilməsi, nəşrə hazırlanması proseslərini bildirir. Yazının üslubunun, dilinin, məzmununun təkmilləşdirilməsi işlənmə sayıla bilər. Bir əsərin yenidən işlənməsi, redaktədən keçməsi də bu mənaya daxildir.
Ümumiyyətlə, “işlənmə” termini, bir şeyin başlanğıc halından son halına keçidini, bu keçiddə baş verən dəyişiklikləri və bu dəyişikliklərin nəticələrini əhatə edən geniş bir anlayışdır. Konkret mənası isə kontekstdən asılı olaraq dəyişir.