İstiölçən (Termometr): İstilik miqdarını ölçmək üçün istifadə olunan bir alətdir. Üç əsr əvvəl elm adamlarının kəşfi olan istiölçən, ətraf mühitin, cisimlərin və ya bədənin temperaturunu dəqiqliklə müəyyənləşdirməyə imkan verir. Onun ixtirası tibb, meteorologiya, sənaye və digər sahələrdə inqilabi dəyişikliklərə səbəb olmuşdur.
İstiölçənin iş prinsipi müxtəlif maddələrin temperatur dəyişikliyinə reaksiyasına əsaslanır. Məsələn, maye istiölçənlərdə, civanın və ya spirtin həcminin temperaturun artması ilə genişlənməsi, temperaturun azalması ilə isə sıxılması istifadə olunur. Bu genişlənmə və ya sıxılma, istiölçən şkalasında temperatur dəyərinin oxunmasını təmin edir. Müasir istiölçənlərdə isə daha müasir texnologiyalar, məsələn, termistorlar və ya termo cütlüklər tətbiq olunur.
İstiölçənlər müxtəlif növlərdə mövcuddur: Civanlı istiölçənlər, spirtli istiölçənlər, rəqəmli istiölçənlər, infraqırmızı istiölçənlər və s. Hər bir növ müəyyən məqsədlər üçün optimallaşdırılmışdır. Məsələn, tibbdə bədən temperaturunun ölçülməsi üçün əsasən rəqəmli və ya cib istiölçənlərindən istifadə olunur, hava temperaturunu ölçmək üçün isə daha böyük və daha dəqiq istiölçənlər tətbiq olunur. Infraqırmızı istiölçənlər isə məsafədən temperaturu ölçməyə imkan verir.
İstiölçənin ixtirası yalnız elm üçün deyil, həm də insan həyatı üçün çox əhəmiyyətli idi. Xəstəliklərin diaqnozu, hava proqnozlarının daha dəqiq edilməsi, sənaye proseslərinin idarə edilməsi - bunların hamısı istiölçənin köməyi ilə mümkün olmuşdur. Bu sadə, lakin olduqca vacib alət, həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.