İrrasionallıq, ağılın və məntiqin sərhədlərindən kənara çıxan, onların çərçivəsinə sığmayan hər şeyə verilən addır. Sadəcə, bir şeyin "ağılla dərk edilə bilməməsi" deyə tərif etməkdən daha çox, irrasioanallıq anlayışı dərinlikli bir fəlsəfi və psixoloji yük daşıyır. Bu, məntiqə uymama, məntiqcə izah edilə bilməmənin özlüyündə deyil, bu uyğunsuzluğun yarada biləcəyi təəccüblü, gözlənilməz və hətta qəribə nəticələrdə gizlənir.
İrrasionallıq, riyaziyyatda, məsələn, π (pi) kimi irrasioal ədədlərin sonsuz, qeyri-dəqiq ondalık kəsrləri ilə təmsil olunması kimi dəqiq təriflənə bilər. Ancaq daha geniş mənada, irrasioanallıq insan davranışında, qərar qəbulunda, inanclarında və duyğularında özünü göstərən ağılsızlıq, həddən artıq emosionallıq, qərəzlilik və impulslarla idarə olunma kimi təzahür edir. Bu, həm də müəyyən bir qərarın məntiqi əsaslara əsaslanmadığı, əksinə, qorxu, istək, ya da qərəz kimi subyektiv amillərə əsaslandığı halda görünür.
Tarix boyu irrasioanallığın rolu həm fəlakətlərə, həm də böyük kəşflərə səbəb olub. Bir tərəfdən, qərəzli qərarlar müharibələrə, soyqırımlara və digər insan faciələrinə gətirib çıxarır. Digər tərəfdən isə intuisiya, ilham və yaradıcılıq – irrasioanallığın bəzi görünüşləri – elm və incəsənətdə yeni yolların açılmasına kömək edib. Bir çox sənət əsəri məntiqi izahdan kənara çıxan duyğuların ifadəsi olaraq qiymətləndirilir.
Beləliklə, irrasioanallıq sadəcə mənfi bir anlayış deyil. O, həm insan təbiətinin ayrılmaz bir hissəsidir, həm də həyatın müxtəlif aspektlərində həm dağıdıcı, həm də yaradıcı potensiala malik bir qüvvədir. Onun mürəkkəbliyini anlamaq üçün, həm məntiqə, həm də insan psixikasının mürəkkəb təbiətinə dərindən nüfuz etmək lazımdır.