İnsolyasiya (latınca insolatio sözündən götürülmüşdür) günəşin Yer səthinə və ya hansısa bir səthə göndərdiyi şüaların ümumi enerji miqdarını ifadə edir. Sadəcə "günəş radiasiyası" demək qədər deyil, daha dəqiq desək, müəyyən bir müddət ərzində (məsələn, saat, gün, ay və ya il) müəyyən bir səthə düşən günəş enerjisinin miqdarını ölçür. Bu, həm şüaların intensivliyini, həm də onların düşmə müddətini nəzərə alır.
İnsolyasiyanın ölçülməsi müxtəlif cihazlar vasitəsilə həyata keçirilir, məsələn, piroheliometr və ya piranometr. Ölçü vahidi adətən vatt/kvadrat metr (W/m²) və ya kilovat-saat/kvadrat metr (kWh/m²) olur. Bu ölçmələr meteorologiya, iqlimşünaslıq, kənd təsərrüfatı, arxitektura və günəş enerjisi texnologiyaları kimi müxtəlif sahələrdə geniş tətbiq olunur.
İnsolyasiya səviyyəsi coğrafi mövqedən, ilin vaxtından, hava şəraitindən (buludluluq, tozlu hava və s.) və atmosferin vəziyyətindən (atmosferin tərkibi, bulud örtüyü, aerosol konsentrasiyası) asılı olaraq dəyişir. Ekvatorda insolyasiya səviyyəsi qütblərə nisbətən daha yüksəkdir, çünki günəş şüaları ekvatora daha dik bucaq altında düşür. Bundan əlavə, yay aylarında qış aylarına nisbətən daha yüksək insolyasiya müşahidə edilir.
İnsolyasiyanın tədqiqi, Yer kürəsinin istiləşmə mexanizmlərinin anlaşılması, iqlim dəyişikliklərinin proqnozlaşdırılması və alternativ enerji mənbələrinin (günəş enerjisi) effektiv istifadəsi üçün son dərəcə vacibdir. Məsələn, günəş panellərinin quraşdırılması zamanı müəyyən bir bölgənin insolyasiya səviyyəsi enerji istehsalının səmərəliliyini müəyyənləşdirmək üçün əsas amildir.
Beləliklə, insolyasiya sadəcə "günəş radiasiyası" deyil, müəyyən bir müddət ərzində müəyyən bir səthə düşən günəş enerjisinin kəmiyyət göstəricisini dəqiq ölçən və müxtəlif sahələrdə geniş tətbiq olunan əhəmiyyətli bir meteoroloji parametrdir.