İnsan: (ər.) Ən geniş mənada, Homo sapiens növünə aid olan, ağıl, şüur, düşünmə, danışıq qabiliyyəti ilə fərqlənən, özünüdərkli, ictimai bir varlıqdır. Lüğətlərdə sadəcə "adam, bəşər" kimi tərcüməsi verilən "insan" sözü, əslində bu qısa ifadələrdən çox daha çox məna ehtiva edir. O, yalnız bioloji bir varlıq deyil, həm də mənəvi, əxlaqi, sosial, mədəni və ruhani tərəfləri olan kompleks bir mövzusudur.
İnsanın təbiətinin mahiyyəti əsrlərdir fəlsəfə, din və elm sahələrində müzakirə mövzusu olub. Bəzi filosoflar insanı əql və şüurun üstünlüyü ilə, bəziləri isə duyğular və instinktlərlə əlaqələndirir. Dinlərdə insanın Yaradan tərəfindən xüsusi bir məqsəd üçün yaradıldığına dair inanclar mövcuddur. Elm isə insanın bioloji təkamülünü, genetikasını və fiziologiyasını araşdıraraq onun mənşəyini və təkamülünü açıqlamağa çalışır.
Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, "insan" sözünün kökü qədim dillərdə insanın torpaqdan (torpaqdan yaradılması inancı ilə bağlı) və ya bənzər bir mənbədən yaranması ilə əlaqəli ola bilər. Bu, insanın təbiətin bir parçası olduğunu, lakin eyni zamanda təbiətdən üstün olan ağıl və şüuru daşıdığını vurğulayır.
Misal olaraq, şeirdəki "Ey mələksima ki səndən özgə heyrandır sana; Həq bilir, insan deməz, hər kim ki insandır, sana" misraları insanda olan ilahi bir parçasını, mükəmməllik arzusunu və özünüdərkini ifadə edir. Bu misralar insanın nə qədər mürəkkəb və dərin bir varlıq olduğunu göstərir.
Nəticə olaraq, "insan" sözü sadəcə bir bioloji tərifə sığmayan, əbədi olaraq araşdırılmağa və anlamağa dəyər bir mövzudur. Onun mahiyyəti, təbiəti və məqsədi hələ də mübahisə mövzusudur və insan özü də bu mürəkkəb sualları cavablandırmaq üçün daim axtarışdadır.