izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

İmmanent (latıncadan gələn bir söz) sıfatı olaraq bir şeyin və ya hadisənin öz daxili təbiətinə, mahiyyətinə xas olan, ondan ayrılmaz şəkildə doğan, əsasən onun iç dünyasında mövcud olan və xarici təsirlərdən nisbətən asılı olmayan xüsusiyyəti ifadə edir. Başqa sözlə, immanent bir şey həmin varlığın ayrılmaz bir parçasıdır, onun varlığının əsasını təşkil edir və xaricdən gələn təsirlərdən asılı olmayaraq mövcudluğunu qoruyub saxlayır.

Bu anlayış, xüsusilə fəlsəfə və elmdə geniş istifadə olunur. Məsələn, bir sistemin immanent qanunları həmin sistemin daxili strukturundan, əlaqələrindən və proseslərindən doğan, onun işləmə mexanizmini müəyyən edən qanunauyğunluqlardır. Bu qanunlar sistemin xaricindən deyil, onun öz içindən yaranır və onun inkişafını, dəyişməsini müəyyən edir. Kapitalist istehsalının immanent qanunları kimi ifadələr, kapitalizmin öz daxili mexanizmlərindən, məsələn, rəqabət, mənfəət əldə etmə arzusu kimi faktorlardan doğan qanunauyğunluqları təsvir edir.

İmmanent anlayışı, transsendent anlayışının əksidir. Transsendent bir şey xaricdən gələn, sistemin özündən kənarda olan və ona xaricdən təsir edən bir amili ifadə edir. İmmanent və transsendent anlayışları bir-birini tamamlayır və müxtəlif hadisələri və prosesləri təhlil etmək üçün istifadə olunur.

Bir nümunə olaraq, bir bitkinin böyüməsi üçün lazım olan günəş işığı transsendent amildir (çünki bitkinin özündən kənardadır), lakin bitkinin öz daxili genetik quruluşunun və metabolik proseslərinin təsiri immanentdir (çünki bu proseslər bitkinin özünün daxili təbiətinə xasdır). Bu anlayışların fərqini anlamaq, həm təbii hadisələri, həm də sosial prosesləri daha dəqiq anlamağa kömək edir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz