İlməkləmə, "İlməkləmək" fellindən törəmiş bir isimdir. Sadəcə olaraq "İlməkləmək" fiilinin məsdər forması deyil, daha geniş bir məna daşıyır. İlməkləmə, əsasən bir şeyin iynə, qarmaq və ya oxşar alətlərlə iynə ilmələri ilə birləşdirilməsi, bağlanması, bir-birinə bağlanması prosesini bildirir. Bu proses həm toxuculuqda, həm də digər sənət sahələrində, hətta gündəlik həyatımızda rast gəlinir.
Daha dəqiq desək, ilməkləmə, bir neçə ilmənin ardıcıl olaraq bir-birinə bağlanması və ya əlaqələndirilməsi vasitəsi ilə bir bütövün əmələ gəlməsini ifadə edir. Bu ilmələr müxtəlif formalarda ola bilər: düyünlər, qarmaqlar, tikişlər və s. Proses nəticəsində yaranan məhsul, toxuma, ornament və ya başqa bir obyekt ola bilər.
İlməkləmənin geniş mənasını anlamaq üçün toxuculuqdan kənara çıxmaq lazımdır. Məsələn, bir ipək parçanın toxunması, bir zəncirin yaradılması, bir qarmaqla əşyaların bağlanması, hətta bir proqramlaşdırma dilində dövrün təkrarlanması kimi fəaliyyətləri də ilməkləmə kimi təsəvvür etmək olar. Bu mənada, ilməkləmə, təkrarlanan bir prosesin, ardıcıl əlaqələrin və bir-birinə bağlılıqların metaforik təsviridir.
Maraqlı bir məqam da odur ki, "İlməkləmə" sözü, həm konkret bir prosesi, həm də bu prosesin nəticəsini ifadə edə bilər. Məsələn, "Bu paltarın ilməkləməsi çox incədir" deyəndə, həm toxuma prosesinin incəliyindən, həm də əmələ gəlmiş toxumanın incəliyindən danışırıq. Bu, sözün çox yönlülüyünü və zənginliyini göstərir.