İlanbalığı (latınca: Petromyzontidae), dəyirmiağızlılar sinfinə aid, ilanabənzər görünüşlü ibtidai onurğalı bir heyvan növüdür. Adından da göründüyü kimi, uzun, silindrik bədəni və sürüşkən dəri ilə xarakterizə olunur. Əslində "balıq" adı vermək olduqca səthi bir yanaşmadır, çünki onlar sümüklü balıqlardan və qığırdaqlı balıqlardan tamamilə fərqli bir qrupdur. Onların skeleti qığırdaqdan ibarətdir və əsl çənələri yoxdur.
İlanbalıqlarının maraqlı xüsusiyyətlərindən biri də parazit həyat tərzi sürməsidir. Bəzi növləri digər balıqlara yapışaraq onların bədənindən qan və bədən mayeləri ilə qidalanır. Bu zaman xüsusi bir sorucu ağız aparatından istifadə edirlər. Digər növləri isə daha az parazit həyat tərzi sürərək, dibindəki orqanik tullantılarla qidalanırlar. Bu parazitlik tərz həyati dövrünün yalnız bir mərhələsində müşahidə oluna bilər, bəzi növləri yetkinlik dövrünə çatdıqdan sonra qidalanmırlar və tezliklə ölürlər.
İlanbalıqları dünyanın müxtəlif su hövzələrində, xüsusilə də çaylarda, göllərdə və dənizlərdə yayılmışdır. Onların həyat dövrü olduqca maraqlıdır və bir neçə mərhələdən ibarətdir: yumurtadan çıxan sürfələr əvvəlcə dibdə yaşayır və filtrlənmə yolu ilə qidalanırlar. Sonra transformasiya mərhələsindən keçərək yetkin formaya çevrilirlər. Bəzi növlər anadangəlmə gözləri olmayan sürfələr şəklində də uzun müddət yaşayırlar. Bəzi növlər isə balıqçılıq üçün təhlükə yarada bilər.
İlanbalıqları evolyusion baxımdan çox qədim bir qrupdur və onların təkamülü haqqında məlumatlar, onurğalıların təkamül tarixi haqqında qiymətli məlumatlar verir. Onların ibtidai quruluşu onurğalıların erkən mərhələlərinin öyrənilməsində əhəmiyyətli bir rol oynayır. Bu canlılar təbiətin biomüxtəlifliyinin əhəmiyyətli bir hissəsini təşkil edir və ətraf mühitin sağlamlığı üçün göstereç rolunu oynayırlar.