İxtiyar sözü ərəb mənşəli olub, əsasən "öz istəyi, öz arzusu, öz iradəsi" mənalarını ifadə edir. Bu, sadəcə bir istək və ya arzu deyil, həm də bu istək və arzuya əsasən hərəkət etmə qabiliyyətini, özünü idarə etmə gücünü özündə ehtiva edir. İnsanın ixtiyarı, onun ətraf aləmə və öz həyatına təsir göstərmək imkanıdır; öz hərəkətlərinə, qərarlarına və seçimlərinə görə məsuliyyət daşıma qabiliyyətidir.
İxtiyar, azadlığın əsas göstəricilərindən biridir. İnsan öz ixtiyarı ilə hərəkət etdikdə, öz qərarlarını verir, öz yolunu seçir və öz həyatını qurur. Bu, həm də məsuliyyət deməkdir; çünki hər bir seçimin, hər bir qərarın nəticəsinə görə cavabdehlik daşımaq ixtiyarın ayrılmaz hissəsidir. İxtiyarı olmayan, öz həyatını idarə edə bilməyən insan isə məhdudiyyətlər içində yaşamaq məcburiyyətində qalır.
Fərqli kontekstlərdə "ixtiyar" sözü müxtəlif nüanslar əldə edə bilər. Məsələn, "mənim ixtiyarımda deyil" ifadəsi nəyinsə insanın nəzarəti altında olmamasını, onun əlindən gələni etmək imkanının olmamasını ifadə edir. "İxtiyar vermək" ifadəsi isə kiməsə müəyyən bir sahədə qərar vermək, hərəkət etmək hüququ və imkanı tanımaq deməkdir. Beləliklə, "ixtiyar" sözü həm fərdi azadlığı, həm də səlahiyyəti, nəzarəti, hakimiyyəti bildirir.
Tarix boyu insanlar öz ixtiyarlarının qorunması, azadlığın qorunması uğrunda mübarizə aparmışlar. İxtiyarın məhdudlaşdırılması, insan hüquqlarının pozulması kimi qəbul olunur və demokratik cəmiyyətlərdə bu hüququn qorunmasına xüsusi əhəmiyyət verilir. Beləliklə, "ixtiyar" sözü yalnız bir lüğət ifadəsi deyil, həm də insan həyatının əsas prinsiplərindən birinin təcəssümüdür.