İ: Azərbaycan əlifbasının on dördüncü hərfi olaraq, "İ" hərfi, həm də bu hərf vasitəsilə təsvir olunan sait səsini ifadə edir. Yalnız bir səs kimi görünən "İ"nin fonetik təfərrüatları daha zəngindir. Dil anatomiyasında, bu sait səsinin yaradılması zamanı dilin ön hissəsinin yuxarıya doğru qalxması, ağız boşluğunun nisbətən daralması və səsin yüksək tezlikdə əmələ gəlməsi mühüm rol oynayır.
Türkiyə türkcəsində və bir çox digər türkdilli dillərdə olduğu kimi, Azərbaycan dilində də "İ" hərfi həm qısa, həm də uzun sait kimi işlədilə bilər. Yazılışda bu fərq adətən aydın deyil, lakin tələffüz zamanı uzunluğu hiss etmək mümkündür. Məsələn, "işıq" sözündəki "ı" səsi, "iyirmi" sözündəki "i" səsindən qısadır. Bu nüanslar dilin musiqiliyini və ritmini formalaşdırır.
Maraqlıdır ki, "İ" hərfinin yazılış formasının əsrlər boyu təkamül etdiyini tarixi əlyazmalarda müşahidə etmək olar. Müasir latın əlifbasında istifadə olunan formasının əcdadları, fərqli xətlərin təsiri altında, əhəmiyyətli dəyişikliklər keçirmişdir. Bu dəyişiklikləri izləmək, yazı sistemlərinin zamanla necə inkişaf etdiyini anlamaq üçün maraqlı bir tarixi səyahət təqdim edir.
Nəhayət, qeyd etmək lazımdır ki, "İ" hərfi Azərbaycan dilinin əlifbasında sadəcə bir hərf deyil, eyni zamanda dilin quruluşunda və fonetikasına dair əhəmiyyətli məlumatlar daşıyan bir elementdir. Onun tədqiqi dilçilik sahəsində dəyərli məlumatlar verir.