Xoy (fars. خوی) sözü Azərbaycan dilində əsasən "xasiyyət", "təbiət" və "xilqət" mənalarında işlənir. Lüğətlərdə qeyd edilən bu üç məna sözün əhatə etdiyi konsepsiyanın tamlığını ifadə etməsə də, əsas xüsusiyyətlərini əks etdirir. Xoy, bir insanın və ya heyvanın daxili keyfiyyətlərini, davranışlarını, duyğu və düşüncə tərzini, ümumilikdə isə varlığının əsasını təşkil edən xarakteristikaları ifadə edir. Bu, sadəcə görünən xüsusiyyətlərdən deyil, daha çox daxili, bəzən gizli, bəzən də açıqca özünü göstərən xüsusiyyətlərdən ibarətdir.
Sözün fars mənşəli olması onun tarixi köklərinin dərinliyindən xəbər verir. Fars ədəbiyyatında da geniş istifadə olunan bu söz, şəxsiyyətin mahiyyətinin ifadəsində mühüm rol oynayır. Xoy, insanın davranışlarını, həyat tərzinə, ətraf mühitinə və digər insanlarla qarşılıqlı əlaqələrinə necə təsir etdiyini izah edən bir konsepsiyadır. Yalnız insanlara deyil, həmçinin heyvanlara da aid edilə bilər. Məsələn, atın xoyunun onun minilməyə yararlı olub-olmamasını müəyyən edə biləcəyi deyilir.
Ata sözündə verilən "Atı at yanında bağlarsan, həmrəng olmasa da, həm xoy olar" misalında xoyun qohumluq və ya yaxınlıqla bağlı bir məna da daşıdığını görürük. Bu mənada xoy, ortak bir xüsusiyyət, oxşarlıq, əlaqəni ifadə edir. Yəni, hətta fərqli xarakterlərə sahib olsalar belə, yaxınlıq və ya qohumluq əlaqəsi onların arasında müəyyən bir oxşarlığı, bir "xoy"u yarada bilər. Bu, birlikdə yaşamağın, bir-birini tanımanın və qarşılıqlı təsirin nəticəsidir.
Beləliklə, "xoy" sözü sadə bir sinonimlə əvəz oluna bilməyən, dərin məna və çalarlar daşıyan bir termindir. O, insan və heyvanların daxili aləmini, davranışlarını, qarşılıqlı əlaqələrini və hətta qohumluq əlaqələrini izah etməkdə mühüm rol oynayır.