Xoruzgülü (Iris pumila) Azərbaycanın flora müxtəlifliyinin gözəl nümunələrindən biri olan, sərt və göz oxşayan bir çoxillik bitkidir. Tünd qonur rəngdə, yoğun və qısa kökümsov gövdəsi ilə seçilən bu bitki, adını rəngarəng, əsasən sarı rəngdə olan çiçəklərindən alır. "Pumila" latın sözü kiçik ölçülərini ifadə edir və bitkinin hündür boylu olmamasını qeyd edir.
Xoruzgülünün yarpaqları uzunsov-xətli, qılıncvari formada olub, gövdənin əsasından çıxır. Çiçəkləri əsasən sarı, lakin bəzi növlərdə mavi, bənövşəyi və ya ağ rəngdə də ola bilər. Bu rəng müxtəlifliyi bitkinin genetik xüsusiyyətlərindən və böyüdüyü ərazinin ekoloji şəraitindən asılıdır. Çiçəkləmə dövrü yaz aylarına təsadüf edir və bu zaman xalça kimi yayılan sarı çiçəkləri ilə göz oxşayır.
Xoruzgülü, quraqlığa davamlılığı ilə tanınır və az suvarma tələb edir. Bu səbəbdən də, bağlarda və parklarda dekorativ bitki kimi geniş istifadə olunur. Həmçinin, xalça kimi əkilməsi ilə qayalıq və yamaclı ərazilərin bəzədilməsində də əvəzsiz rol oynayır. Təbii halda isə, əsasən quru çəmənliklərdə, daşlıq ərazilərdə və qayalı yamaclarda rast gəlinir.
Maraqlı bir fakt kimi qeyd edək ki, xoruziçiçəyinin müxtəlif növləri müxtəlif coğrafi ərazilərdə yayılmışdır və bəzi növləri nadir və qorunması lazım olan bitki növləri siyahısına daxildir. Onun müalicəvi xüsusiyyətləri haqqında məlumatlar azdır, lakin bəzi xalq təbabətində istifadəsinə dair məlumatlar mövcuddur. Bu səbəbdən bitkinin təbabətdə istifadəsindən əvvəl mütəxəssislərlə məsləhətləşmək vacibdir.