Xirtdəkləmək fellinin Azərbaycan dilindəki əsas mənası "xirtdəyindən tutmaq, yapışmaq" deməkdir. Lakin bu sadə tərif, sözün ifadə etdiyi güc və qətiyyəti tam əks etdirmir. Xirtdəkləmək hərəkəti, sadəcə tutmaqdan daha çox, qəfil, güclü və qətiyyətli bir tutma hərəkətini nəzərdə tutur. Tutulan varlıq, xirtdəyindən sıxcasına tutularaq, hərəkətsiz vəziyyətə salınır.
Bu hərəkət, əl ilə edilən bir tutma hərəkəti deyil, bədənin bütün gücü ilə həyata keçirilən və bir növ boğma hərəkətinə də bənzəyən bir qəbuldur. Xirtdəkləmək, qurbanın müqavimət göstərməsini qarşısını almaq üçün istifadə edilən bir üsuldur. Məhz bu səbəbdən, boğazlamaq mənasının da xirtdəkləməyə yaxın olması təəccüblü deyil.
Misalda verilən cümlədə olduğu kimi, "Qəssab oğlan içəri girən kimi, onu xirtdəkləyib basdı yerə", xirtdəkləmək hərəkətinin ani, qətiyyətli və güc tələb edən bir hərəkət olduğunu görürük. Burada qəssabın oğlanı güclü bir şəkildə yaxalayaraq, hərəkətsiz hala salması nəzərdə tutulur. Hərəkətin sürətli və təsirli olması önəmlidir.
Ümumiləşdirərək deyə bilərik ki, xirtdəkləmək, qəfil, güclü və qətiyyətli bir şəkildə xirtdəyindən tutaraq hərəkətsiz vəziyyətə salmaq, bəzən də boğmaq mənasını verən Azərbaycan dilinin canlı və təsviri ifadə bacarığını əks etdirən bir sözdür.