Xirtdək (is.) – Nəfəs yolunun yuxarı hissəsini, daha dəqiq desək, boğazın ön tərəfində, ağız boşluğunun arxasında, udlağın başlanğıc hissəsində yerləşən həssas bir nahiyəni bildirir. Bu nahiyə həm nəfəs alma-vermə, həm də udma proseslərində mərkəzi rol oynayır. Xirtdəyin quruluşunda bir sıra vacib qığırdaqlar, əzələlər və selikli qişalar yer alır. Onun həssaslığı yüksək olduğundan hər hansı bir təzyiq, sıxılma və ya infeksiya güclü ağrı və narahatlığa səbəb ola bilər.
Misal olaraq verilən cümlədə (“Əlyarov az qala Teymurun xirtdəyindən tutub boğmaq istəyirdi.”) xirtdəyin boğulma təhlükəsi ilə birbaşa əlaqəli həssas bir nöqtə kimi təsviri verilir. Xirtdəyin bu hissəsinə təzyiqin tətbiqi nəfəs yollarını bağlayaraq boğulmaya səbəb ola bilər. Bu, xirtdəyin anatomik yerləşməsi və funksiyası ilə izah olunur. Əsəblərin sıxlığı və qan damarlarının bol olması da bu nahiyəni xüsusilə həssas edir.
Maraqlı bir məqam kimi qeyd edək ki, xalq arasında xirtdək sözü daha geniş mənada, boğazın ön tərəfini və ya hətta boyun nahiyəsini ifadə etmək üçün də istifadə oluna bilər. Lakin tibbi terminologiyada xirtdək yuxarıda izah olunduğu kimi daha dəqiq bir anatomik nahiyəni təyin edir. Ədəbiyyatda isə müəlliflər bu sözü kontekstdən asılı olaraq fərqli mənalarda işlədə bilərlər.