Xərəngəlik sözü, Azərbaycan dilinin zəngin leksikasında qarmaqarışıqlığı, səs-küyü və nizamsızlığı ifadə edən rəngarəng bir məna daşıyır. Sadəcə “qarmaqarışıqlıq” deməklə kifayətlənə bilməyəcəyimiz qədər çoxşaxəli bir anlayışdır. Çünki xərəngəlik, yalnız fiziki bir qarışıqlıq deyil, həm də sosioloji bir hadisəni əks etdirir. Bir məkanda yaranan xaos, səs-küylü və nizam-intizama uymayan hərəkətlərin birliyidir.
Misal olaraq, “Məclisdə bir xərəngəlik vardı” cümləsini götürək. Bu, sadəcə insanların bir yerə yığılıb qarışıq-quruluş halda oturmaları anlamına gəlmir. Burada, həm fiziki sıxlıq, həm də ehtimal ki, yüksək səs-küy, qarışıq danışıqlar, qarşılıqlı anlaşılmazlıq və ümumi bir nizamın olmaması nəzərdə tutulur. Hətta, verilən misalda olduğu kimi, əxlaqi normaları pozan, qəbuledilməz davranışların da müşayiət etdiyi bir vəziyyət ola bilər. "Açıq-saçıq sözlər söyləmək" ifadəsi, xərəngəliyin nə dərəcədə qəbuledilməz bir vəziyyət yarada biləcəyini göstərir.
Beləliklə, xərəngəlik, yalnız bir söz deyil, bir vəziyyətin, bir atmosferin, bir duyğunun ifadəsidir. Bu duyğu, narahatlıq, qarışıqlıq, hətta qorxu hissi ilə müşayiət oluna bilər. Sözün kökü və etimologiyası daha dərin bir araşdırma mövzusudur, ancaq mənasının bu çoxşaxəliliyi, Azərbaycan dilinin ifadə gücünün və zənginliyinin bariz nümunəsidir.
Xərəngəlik, sadəcə bir lüğət mənasından kənara çıxaraq, ədəbi əsərlərdə, məsələnlərində və gündəlik danışıqlarda da rəngarəng bir şəkildə istifadə olunur. Bu istifadənin kontekstindən asılı olaraq, mənasında incə fərqlər də yarana bilər. Lakin əsas mahiyyət həmişə qalmaqdadır: nizamsızlıq, qarışıqlıq və səs-küy.