Xəkə (fars. kökü olan bir sözdür) əslində kömürün xırdalanıb, toz halına düşmüş, ya da ovulub tökülmüş ən kiçik hissəciklərinin ümumi adıdır. Bu, sadəcə “kömür tozu” deməkdən daha dəqiq və əhatəli bir ifadədir. Çünki “xəkə” sözü, kömürün sadəcə toz halına gəlməsini deyil, həm də onun əzilmə, ovulma və ya digər mexaniki təsirlər nəticəsində yaranan, müəyyən miqdarda toz əmələ gətirməsini əks etdirir. Belə ki, iri kömür parçasının əzilməsindən əmələ gələn xırda hissəciklərlə, soba qızdırarkən əmələ gələn kömür tozu arasında incə bir fərq var. Hər ikisi xəkə sayılsa da, əmələ gəlmə üsulu fərqlidir.
Xəkəninin ölçüləri də müxtəlif ola bilər; mikroskopik hissəciklərdən tutmuş, gözlə görünən, lakin barmaqlarla əzilə bilən kiçik parçacıqlara qədər. Onun rəngi, əsasən, kömürün növündən və tərkibindən asılıdır; qara, qonur və ya qara-qonur rəngdə ola bilər. Xəkənin praktiki tətbiqi də az deyildir; məsələn, bəzi hallarda qara rəngli boyaq kimi istifadə olunur, ya da bağlarda torpaq gübrələməsində köməkçi rol oynayır.
Maraqlı bir məqam kimi, "xəkə" sözü, kömürün dağılma və parçalanma halını simvolik mənada da ifadə edə bilər. Məsələn, "qəlbim xəkə-xəkə oldu" deyimi, insanın daxili sarsıntı, qırıqlıq və dağılma hisslərini ifadə edir. Bu da sözün məcazi mənasının varlığını göstərir.
Nəticə olaraq, “xəkə” sadəcə kömür tozu deyil, kömürün ovulması, əzilməsi və ya dağılması nəticəsində əmələ gələn xırda hissəciklərinin geniş bir qrupudur. Onun həm həqiqi, həm də məcazi mənaları, geniş tətbiqi və maraqlı məcazi istifadəsi sözü daha əhatəli və incə bir hala gətirir.