Xatınbarmağı sözü, Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində qeyd olunduğu kimi, əsasən "xatın (xanım, arvad) baxması" mənasını verir. Lakin bu, sadə bir izahdır və sözün zəngin məna çalarlarını tam əks etdirmir.
Əslində, "xatınbarmağı" sözü daha çox metaforik bir ifadədir. Xatının diqqətini, rəğbətini, hətta nəzarətini simvolizə edir. Bu, sadəcə "baxmaq"dan daha çoxdur; xatının müəyyən bir şeyə, hadisəyə və ya şəxsə marağının, təsdiqləməsinin və ya bəlkə də tənqidinin ifadəsidir. Bir işin xatının nəzarəti altında, onun diqqəti altında aparılması mənasını da verə bilər.
Məsələn, "O iş xatınbarmağı altındadır" deyərkən, işin xatının diqqət mərkəzində olduğunu, onun təsdiqi və ya nəzarəti ilə həyata keçirildiyini ifadə edirik. Bu mənada, söz müəyyən bir prosesin etibarlılığını, dəqiqliyini, keyfiyyətini vurğulayır; çünki xatının nəzarəti həmişə yüksək standartları ifadə edir (ən azından bu ifadənin istifadə olunduğu mədəni kontekstdə).
Beləliklə, "xatınbarmağı" sadəcə bir baxış deyil, diqqət, nəzarət, təsdiq, maraq və hətta tənqidin rəmzi bir ifadəsidir. Onun mənası kontekstdən asılı olaraq dəyişə bilər, amma əsasında həmişə xatının fəal iştiraki və təsiri yatar.