Xartut – Azərbaycanın zəngin flora müxtəlifliyinin təcəssümü olan iri, şirəli və qara rəngli bir tut növüdür. "Tut" sözünün özü də əsrlər boyu insan həyatında önəmli yer tutan bu meyvənin əzəmətini və müxtəlifliyini əks etdirir. Ağtut, qırmızı tut (və ya çəkil) ilə yanaşı, xartut da Azərbaycan ərazisində geniş yayılmış və əhalinin qədim zamanlardan bəri tanıdığı bir növdür.
Xartutun iriliyi və qara rəngi onun digər tut növlərindən fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdir. Diametri digər növlərə nisbətən daha böyük olan meyvələri, dərin qara rəngi və yoğun şirəsi ilə seçilir. Bu xüsusiyyətləri onu həm təzə istehlak üçün, həm də müxtəlif konservlər, şirələr, mürəbbələr və digər qida məhsullarının istehsalı üçün əlverişli edir.
Tarixən xartutun yetişdirilməsi və istehlakı Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində, xüsusilə də bağçılıq ənənələrinin zəngin olduğu rayonlarda geniş yayılmışdır. Bu meyvənin tərkibində olan vitaminlər və minerallar onu qida dəyəri yüksək olan bir məhsul edir. Xalq təbabətində də müəyyən xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunmuşdur, baxmayaraq ki, bu sahədə elmi araşdırmalar daha geniş olmalıdır.
Beləliklə, xartut sadəcə bir meyvə deyil, Azərbaycanın təbiətinin, mədəniyyətinin və tarixinin bir parçasıdır. Onun iri, qara meyvələri həm dadlılığı, həm də qida dəyəri ilə nəsillər boyu insanların diqqətini cəlb etmiş və bu gün də öz əhəmiyyətini qoruyub saxlayır.