Hülqumlama, "hülqumlamaq" felindən törəmiş bir isimdir. Sadəcə olaraq "hülqumlamaq" felinin mənasını tamamlayan, fəaliyyətin nəticəsini, prosesini və ya həmin fəaliyyətin özünü bildirən bir söz formasını təmsil edir. Lakin, bu izah kifayət qədər geniş deyil. Hülqumlama, sadəcə bir hərəkətin adı deyil, həm də bu hərəkətin yaratdığı təsiri, əhval-ruhiyyəni və ya fiziki vəziyyəti özündə əks etdirə bilər.
Daha dəqiq desək, hülqumlama əsasən güclü və qəfil bir qarqara, boğazda hiss olunan bir sıxılma və ya daralma ilə müşayiət olunan bir hərəkəti ifadə edir. Bu hərəkət bir çox səbəbdən baş verə bilər: quru boğaz, qıcıqlanmış həlqə, həddindən artıq emosional vəziyyət (məsələn, qorxu, qəzəb), yaxud fiziki bir səbəb (məsələn, yad cisim boğazda ilişib qalması). Hülqumlama, sözün həqiqi mənasında bir hərəkətdir, ancaq eyni zamanda insanın daxili vəziyyətinin bir əksidir. Sözün kontekstindən asılı olaraq, hülqumlama emosional sarsıntı, fiziki narahatlıq və ya hətta boğulma təhlükəsi kimi müxtəlif mənalar daşıya bilər.
Maraqlı bir tərəfi də ondadır ki, hülqumlama məcazi mənada da istifadə oluna bilər. Məsələn, "qəzəbdən hülqumu tutuldu" deyimi insanın güclü emosional təsiri ifadə edir. Bu zaman hülqumlama fiziki bir hərəkət deyil, emosional sıxılmanın, nəfəsin tutulmasının məcazi təsviridir. Beləliklə, hülqumlama sözü həm konkret, həm də məcazi mənalarda istifadə olunan zəngin bir leksik vahiddir.
Nəticə olaraq, hülqumlama sadəcə bir boğaz hərəkəti deyil, həm fiziki, həm də emosional vəziyyəti əks etdirən, müxtəlif kontekstlərdə fərqli mənalar kəsb edən çoxcəhətli bir sözdür. Onun mənasını tam anlamaq üçün həmişə sözün istifadə olunduğu kontekstdən çıxış etmək lazımdır.