Hipnotizm [fr. əsli yun.] – Hipnotizm anlayışı, bir çox səviyyələrdə təhlil edilə bilən mürəkkəb bir fenomendir. Sadəcə "hipnoza xas olan halların məcmusu" kimi qısaca izah etmək, onun zənginliyini tam əks etdirmir. Bu anlayış, hipnoz vəziyyətinin özü, onun səbəbləri, mexanizmləri, əlamətləri və potensial təsirləri ilə bağlı geniş bir spektr əhatə edir. Başqa sözlə, hipnotizm, hipnoz halının elmi və praktik tədqiqat sahəsidir.
Hipnotizmin mahiyyəti, fərdin diqqətinin yüksək dərəcədə cəmlənməsi və təkliflərə qarşı artan həssaslığının yaranması ilə bağlıdır. Bu vəziyyət, süni şəkildə induksiya olunur (məsələn, hipnoterapevt tərəfindən) və fərdin özünü idarə etmə qabiliyyətində müvəqqəti dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Bu dəyişikliklər, duyğu, düşüncə, hərəkət və xatirə kimi müxtəlif sahələri əhatə edə bilər. Hipnotizmin təsiri fərddən fərdə dəyişir və hər kəs eyni dərəcədə hipnoza məruz qalmır.
Hipnotizmin ikinci mənası olaraq, "hipnoz" sözünün sinonimi kimi istifadə olunması da mümkündür. Bu mənada, hipnotizm, fərdin dərin relaksasiya vəziyyətinə düşməsi, təkliflərə qarşı həssaslığının artması və özünü idarə etmə qabiliyyətində müvəqqəti zəifləməsi ilə səciyyələnir. Bu vəziyyət, müalicəvi məqsədlərlə (hipnoterapiya) və ya əyləncə məqsədilə (səhnə hipnozu) istifadə oluna bilər.
Nəhayət, hipnotizm, "başqasına təsir etmək bacarığı" kimi də başa düşülə bilər. Bu mənada, hipnotizm, fərdin başqalarının davranış və düşüncələrinə təsir etmək üçün hipnozu bacarıqla istifadə etmək qabiliyyəti kimi təsvir edilə bilər. Lakin bu bacarıq, etik məsələləri nəzərə alaraq, məsuliyyətlə istifadə edilməlidir. Çünki insanların iradəsini manipulyasiya etmək ciddi etik problemlər yarada bilər.