Hərki-hərkilik: Azərbaycan dilinin zəngin leksikasında özünə möhkəm yer tutmuş "hərki-hərkilik" sözü, sadəcə qayda-qanunsuzluq və ya nizamsızlığı deyil, daha dərin bir məna daşıyır. Bu, nizam-intizamın tamamilə pozulduğu, özbaşınalığın, başlı-başınalığın və hərc-mərcliyin hökm sürdüyü vəziyyəti ifadə edir. Sözün tərkibindəki "hərki" ifadəsi, hər kəsin özbaşına hərəkət etməsi, heç bir məhdudiyyətə əməl etməməsi mənasını verir. Beləliklə, "hərki-hərkilik" anarxiya və xaosun sözlə ifadə olunmuş formasıdır. Bu vəziyyət həm sosial, həm siyasi, həm də təsərrüfat həyatının bütün sahələrini əhatə edə bilər.
Hərki-hərkiliyin hökm sürdüyü bir mühitdə, qaydalar, qanunlar və normalar effektivliyini itirir. İnsanlar öz istəklərinə uyğun hərəkət edir, cəmiyyətin ümumi rifahı üçün deyil, fərdi maraqlar önə çəkilir. Bu, anlayışsızlıq, qarışıqlıq və çətinliklərə səbəb olur. Tarix boyu müxtəlif cəmiyyətlərdə baş vermiş iğtişaşlar, inqilablar və sosial qarışıqlıqlar "hərki-hərkilik" vəziyyətinin bariz nümunələridir.
Sözün "qayda-qanunsuzluq, özbaşınalıq, başlı-başınalıq, hərc-mərclik, qarışıqlıq" kimi tərifləri onun əsas mənasını əks etdirir, lakin sözün ifadə etdiyi emosional yükü tam olaraq əks etdirmir. "Hərki-hərkilik" sözü yalnız bir vəziyyəti təsvir etmir, həm də bu vəziyyətin yaratdığı narahatlığı, qorxunu və qeyri-müəyyənliyi də ifadə edir. Əslində, bu söz daha çox nəzarətsizliyin, izahatsızlığın və özbaşınalığın nəticələrini vurğulayır.
Ədəbiyyatda və gündəlik nitqdə "hərki-hərkilik" sözü çox zaman obrazlı mənada işlədilir. Məsələn, bir evdə, bir qurumda və ya bir cəmiyyətdə hökm sürən qarışıqlığı, nizamsızlığı təsvir etmək üçün istifadə olunur. Sözün əhəmiyyəti onun vəziyyətin ciddiliyini, nəticələrinin potensial fəsadlarını və yenidən nizamın bərpası üçün təcili tədbirlərin zəruriliyini vurğulamasıdır. Verilmiş misalda ("Kasıb kəndçilər firqəyə yazılardılar, fəqət işlər...") cümlənin davamını bilməsək də, işlərin "hərki-hərkilik" vəziyyətində olduğunu fərz edə bilərik.