Həkəm sözü ərəb mənşəli olub, köhnə Azərbaycan dilində iki tərəf arasında yaranmış mübahisə və ya ixtilafı həll etmək məqsədilə seçilən şəxsi ifadə edir. Müasir dilin tələblərinə uyğun olaraq, həkəmi sadəcə "münsif" və ya "jüri" kimi tərcümə etmək qeyri-dəqiq olardı. Çünki həkəm daha çox müstəqil, qərarsız tərəfləri dinləyərək, öz vicdanı və müdrikliyi əsasında qərar verən şəxsi təsvir edir. Jüri kimi bir qurumdan fərqli olaraq, həkəm təkbaşına, öz müstəqil hökmünü verir.
Həkəmin rolu, hər iki tərəfin haqlı arqumentlərini diqqətlə dinləmək, sübutları araşdırmaq və qərəzsiz, ədalətli bir qərar verməkdən ibarətdir. O, sadəcə olaraq iki tərəfin iddialarını dəyərləndirmir, həmçinin hadisənin mahiyyətini dərk etməyə, tərəflərin emosiyalarının təsirinə düşmədən, müdriklik və təcrübəsindən istifadə edərək ədalətli bir həll yolu tapmağa çalışır. Bu baxımdan həkəm, müasir dövrdəki alternativ mübahisələrin həlli metodlarının əsasını qoymuşdur.
Tarixi kontekstdə həkəmin rolu çox mühüm olmuşdur. Məhkəmə sisteminin inkişaf etmədiyi dövrlərdə insanlar mübahisələrini həll etmək üçün tez-tez həkəmlərə müraciət edirdilər. Onların qərarları tərəflər tərəfindən ümumiyyətlə qəbul edilir və hörmətlə qarşılanırdı. Həmçinin, həkəm seçimində tərəflərin etimad etdiyi, müdrik və ədalətli bir şəxs seçilməsinə diqqət yetirilirdi. Bu səbəbdən də həkəm seçimi, öz-özlüyündə çox mühüm bir proses idi.
Nümunədə verilən "[Ev sahibi bəy dedi:] O qoca kəndlini həkəm seçək, nə d..." cümləsi, həkəmin seçilməsinin sadəliyini və tərəflərin ona olan etimadını göstərir. Qoca kəndlinin müdrikliyi və ədalətli olması onun həkəm kimi seçilməsinin əsas səbəbi idi. Beləliklə, həkəm sözü sadəcə bir işə baxan şəxsi deyil, həm də ədalət, müdriklik və etimad simvolu kimi də qiymətləndirilir.