Həbsxana (ər. həbs + fars. xanə) – dustaqların saxlanıldığı bina və ya kompleks. Bu termin, əsir tutulan və ya məhkum edilən şəxslərin müvəqqəti və ya uzunmüddətli saxlanılması üçün inşa edilmiş, müəyyən təhlükəsizlik tədbirləri ilə təchiz olunmuş bir müəssisəni ifadə edir. Həbsxanaların strukturu, təhlükəsizlik səviyyəsi və şərtləri dövlətlər arasında fərqlənə bilsə də, ümumi məqsəd həmişə eyni qalır: cəmiyyəti cinayətkarlardan qorumaq və məhkumları cəza çəkmək üçün yerləşdirmək.
Tarix boyu həbsxanalar müxtəlif adlar altında mövcud olmuşdur. Qədim dövrlərdəki zindanlar və qazamatlar həbsxanaların ilkin formaları idi. Bunlar adətən, qaranlıq, nəmli və sağlamlıq üçün əlverişsiz yerlər idi. Orta əsrlərdə isə qalalar və monastırlar da həbsxana kimi istifadə olunmuşdur. Müasir həbsxanaların inkişafı isə 18-ci əsrdən başlayaraq daha humanist yanaşmalarla müşayiət olunmuşdur, baxmayaraq ki, hələ də həbsxanaların şərtləri ilə bağlı tənqidlər mövcuddur.
Həbsxana sözünün sinonimləri arasında dustaqxana, qazamat və zindan yer alır. Lakin bu sözlərin arasında incə məna fərqləri də vardır. Məsələn, "zindan" daha çox qaranlıq, təhlükəli və qorxulu bir yeri ifadə edərkən, "dustaqxana" daha neytral bir termindir. "Qazamat" isə adətən yeraltı həbsxana üçün işlədilir.
Misal olaraq, "Çar hökuməti yıxılandan sonra Cavahir həbsxanadan çıxdı" cümləsində "həbsxana" sözü, çar rejiminin əsarətindən azad olan bir şəxsi ifadə edir. Bu, həbsxanaların siyasi repressiyanın aləti kimi də istifadə olunmasının bariz nümunəsidir.