izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Hallanma, "hallanmaq" felindən törəmiş isimdir və əsasən dilçilik sahəsində işlənir. Sadəcə "ismin hallanması" kimi qısa bir izahla kifayətlənmək, bu zəngin anlayışın mahiyyətini tam əks etdirmir. Hallanma, bir sözün, xüsusilə də ismin, cümlədəki qrammatik rolunu və digər sözlərlə əlaqəsini göstərən morfoloji prosesdir.

Azərbaycan dilində, olduğu kimi bir çox dillərdə də, isim hallar vasitəsilə cümlədəki funksiyasını dəyişir. Məsələn, "kitab" sözü müxtəlif hallarda ("kitab", "kitabı", "kitaba", "kitabdan", "kitabla") tamamilə fərqli mənalar ifadə edə bilir və cümlədə müxtəlif funksiyalar yerinə yetirir. Bu dəyişikliklər yalnız sözün sonuna əlavə olunan şəkilçilərlə deyil, həm də sözün cümlədəki mövqeyi ilə bağlıdır.

Hallanma, cümlənin quruluşunu, mənasını və aydınlığını təmin edən vacib bir vasitədir. Hallar vasitəsilə subyekt, obyekt, mənsubiyyət, yer, zaman və s. kimi münasibətlər ifadə olunur. Məsələn, "Mən kitabı oxudum" cümləsində "kitab" sözü obyekt halındadır və əməlin yönəldiyi obyekti göstərir. "Kitab masanın üstündədir" cümləsində isə "kitab" sözü yer halındadır və kitabın yerini bildirir. Beləliklə, hallanma, dilin məntiqi və quruluşunun əsas təməllərindən birini təşkil edir.

Halların sayı və formaları dillər arasında fərqlənir. Azərbaycan dilində altı əsas hal mövcuddur: tək nominativ (ad hal), tək genitiv (qarşılaşdırma hal), tək dativ (yönəlmə hal), tək akuzativ (yer hal), tək ablativ (ayrılma hal) və tək komitativ (alət hal). Bu halların hər birinin özünəməxsus funksiyası və cümlədəki rolu vardır. Hallanmanın dərin öyrənilməsi, Azərbaycan dilinin qrammatikasını daha yaxşı başa düşməyə kömək edir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz