Gürzə (Vipera lebetina) Azərbaycanın dağlıq və daşlıq ərazilərində, kolluq və qayalıq yerlərdə yaşayan orta ölçülü, zəhərli bir ilan növüdür. Boz rəngli bədəni, arxasında isə əyri, parlaq zolaqlar onun fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biridir. Bu zolaqlar fərdlər arasında rəng və forma baxımından müxtəliflik göstərə bilər, bəzi hallarda demək olar ki, görünməz ola bilər.
Gürzənin zəhəri hemotoksikdir, yəni qanın laxtalanmasına mane olur və qanaxmalara səbəb olur. Onun dişləməsi insanlar üçün təhlükəlidir və dərhal tibbi müdaxilə tələb edir. Zəhərin təsiri dişləmənin yerindən, gürzənin ölçüsündən və zəhər miqdarından asılı olaraq dəyişə bilər. Dişləmə əlamətləri arasında ağrı, şişkinlik, qızartı, qanaxma və ümumi bədən zəifliyi yer alır. Ancaq qeyd etmək lazımdır ki, gürzələr insanlara qarşı əsassız hücum etmirlər və əksər hallarda özünü müdafiə məqsədilə dişləyirlər.
Gürzələr əsasən gecə fəal olurlar və gündüzlər günəşdən qorunmaq üçün qayaların altına, dəliklərə və ya kolluqlara sığınırlardır. Onların qidasını kiçik məməlilər (siçanlar, dovşanlar), quşlar və sürünənlər təşkil edir. Gürzələr yumurta qoyan deyil, canlı bala doğan ilanlardır. Dişi gürzə bir dəfəyə 10-20 ədəd bala doğur.
Gürzənin əhəmiyyəti yalnız təhlükəsi ilə məhdudlaşmır. Ekoloji baxımdan onlar qida zəncirinin vacib bir hissəsidir və digər heyvanların populyasiyasını tənzimləməyə kömək edirlər. Həmçinin, bəzi elmi tədqiqatlarda zəhərlərindən tibbdə istifadə imkanları araşdırılır.